MPSC Book List आणि Free Study Material – मोफत पुस्तके व अभ्यास साहित्य

calendar_today प्रसिद्ध: २२ फेब्रुवारी, २०१७ update सुधारित: १७ ऑक्टोबर, २०२६ person लेखक: Vinay Yadav

notifications_active

दररोज मोफत अपडेट्स, चालू घडामोडी व PDF नोट्स मिळवा

आमच्या अधिकृत चॅनल्सवर त्वरित सामील व्हा:

chat WhatsApp Channel forum MPSC घडामोडी send Telegram

PSC राज्यसेवा आणि महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या इतर स्पर्धा परीक्षांची तयारी करण्यासाठी योग्य पुस्तके आणि विश्वासार्ह अभ्यास साहित्य निवडणे महत्त्वाचे आहे. इतिहास, भूगोल, भारतीय राज्यव्यवस्था, अर्थव्यवस्था, सामान्य विज्ञान आणि महाराष्ट्राचा अभ्यास यांसारख्या विषयांसाठी मूलभूत संकल्पना स्पष्ट असणे आवश्यक आहे.

MPSCToday.com च्या या MPSC Book List आणि Free Study Material विभागात विद्यार्थ्यांना NCERT पुस्तके, महाराष्ट्र राज्य मंडळाची बालभारती पुस्तके, NIOS अभ्यास साहित्य आणि विविध विषयांच्या तयारीसाठी उपयुक्त शैक्षणिक संसाधने एकाच ठिकाणी शोधता येतील.

तुम्ही MPSC Prelims, MPSC Mains किंवा महाराष्ट्रातील इतर स्पर्धा परीक्षांची तयारी करत असाल, तर संबंधित परीक्षेचा अधिकृत अभ्यासक्रम तपासून या संसाधनांचा वापर करा.

महत्त्वाची ई-बुक्स (Important E-Books)

1. NCERT Books – English Medium

NCERT ची इंग्रजी माध्यमातील पुस्तके इतिहास, भूगोल, राज्यशास्त्र, अर्थशास्त्र आणि विज्ञान यांसारख्या विषयांतील मूलभूत संकल्पना समजून घेण्यासाठी उपयुक्त आहेत.

NCERT Books: English Medium – पुस्तके पाहा

2. NCERT Books – Hindi Medium

हिंदी माध्यमातून अभ्यास करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी NCERT पुस्तकांचा हा विभाग उपयुक्त आहे. आपल्या अभ्यासाच्या गरजेनुसार विषय आणि इयत्ता निवडून संबंधित पुस्तके वापरा.

NCERT Books: Hindi Medium – पुस्तके पाहा

3. बालभारती पुस्तके – मराठी माध्यम

महाराष्ट्र राज्य मंडळाची बालभारती पाठ्यपुस्तके मराठी माध्यमातील विद्यार्थ्यांना विविध विषयांचा पाया मजबूत करण्यासाठी मदत करू शकतात. महाराष्ट्राचा इतिहास, भूगोल आणि इतर संबंधित विषयांचा अभ्यास करताना अभ्यासक्रमाशी सुसंगत पुस्तकांची निवड करा.

बालभारती पुस्तके – मराठी माध्यमातील पुस्तके पाहा

4. NIOS Books

National Institute of Open Schooling (NIOS) ही मुक्त शिक्षणाशी संबंधित राष्ट्रीय संस्था आहे. NIOS च्या अभ्याससाहित्यातील संबंधित विषयांचा उपयोग पूरक वाचन आणि संकल्पना समजून घेण्यासाठी करता येऊ शकतो.

NIOS Books – अभ्यास साहित्य पाहा

MPSC साठी विषयानुसार महत्त्वाची पुस्तके (MPSC Subject-Wise Book List)

MPSC परीक्षेची तयारी करताना कोणती पुस्तके वाचावीत, हा अनेक विद्यार्थ्यांसमोर असलेला महत्त्वाचा प्रश्न आहे. काही पुस्तके मूलभूत संकल्पना समजून घेण्यासाठी उपयुक्त असतात, तर काही पुस्तकांमधून विषयांचा सखोल अभ्यास करता येतो.

खाली MPSC च्या तयारीसाठी सामान्यतः संदर्भ म्हणून वापरल्या जाणाऱ्या काही पुस्तकांची विषयानुसार यादी दिली आहे. ही यादी MPSC ची अधिकृत पुस्तक यादी नाही. पुस्तकांची निवड करताना संबंधित परीक्षेचा अद्ययावत अभ्यासक्रम, प्रश्नपत्रिकांचे स्वरूप आणि आपल्या अभ्यासाची पातळी लक्षात घ्या.

1. इतिहास (History)

पुस्तक / संदर्भसाहित्य	लेखक / प्रकाशक	उपयोग
NCERT इतिहासाची पाठ्यपुस्तके	NCERT	प्राचीन, मध्ययुगीन आणि आधुनिक इतिहासाचा पाया
महाराष्ट्र राज्य मंडळाची इतिहासाची पुस्तके	बालभारती	महाराष्ट्राचा इतिहास, सामाजिक सुधारणा आणि आधुनिक भारताशी संबंधित मूलभूत अभ्यास
A Brief History of Modern India	Spectrum Publications; Rajiv Ahir	आधुनिक भारत आणि स्वातंत्र्यलढा
India’s Struggle for Independence	Bipan Chandra आणि सहलेखक	भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा सखोल अभ्यास
आधुनिक महाराष्ट्राचा इतिहास	संबंधित विषयातील मान्यताप्राप्त संदर्भग्रंथ	महाराष्ट्राचा आधुनिक इतिहास, समाजसुधारक आणि चळवळी

अभ्यास कसा करावा? सुरुवातीला NCERT आणि बालभारतीच्या संबंधित पुस्तकांमधून मूलभूत माहिती समजून घ्या. त्यानंतर आधुनिक भारत आणि महाराष्ट्राच्या इतिहासासाठी आवश्यकतेनुसार संदर्भग्रंथ वापरा. प्रत्येक विषयासाठी अनेक पुस्तके वाचण्यापेक्षा निवडलेल्या स्रोतांची पुनरावृत्ती करा.

2. भूगोल (Geography)

पुस्तक / संदर्भसाहित्य	लेखक / प्रकाशक	उपयोग
NCERT भूगोलाची पुस्तके	NCERT	भौतिक, भारतीय आणि जागतिक भूगोलाच्या मूलभूत संकल्पना
महाराष्ट्र राज्य मंडळाची भूगोलाची पुस्तके	बालभारती	भारताचा आणि महाराष्ट्राचा भूगोल
Certificate Physical and Human Geography	G. C. Leong	भौतिक भूगोलाच्या संकल्पना
महाराष्ट्राचा भूगोल / भूगोल आणि पर्यावरण	A. B. Savadi यांच्याशी संबंधित उपलब्ध संदर्भग्रंथांची अचूक आवृत्ती तपासा	महाराष्ट्राचा भूगोल आणि पर्यावरण
Oxford Student Atlas for India	Oxford University Press	नकाशांचा अभ्यास आणि स्थानाधारित माहिती

अभ्यास कसा करावा? मूलभूत पुस्तकांबरोबर भारताचा आणि महाराष्ट्राचा नकाशा वापरा. नद्या, पर्वतरांगा, हवामान, मृदा, शेती, खनिजे आणि औद्योगिक प्रदेश यांचा अभ्यास नकाशांच्या मदतीने करा.

3. भारतीय राज्यव्यवस्था (Indian Polity)

पुस्तक / संदर्भसाहित्य	लेखक / प्रकाशक	उपयोग
Indian Polity	M. Laxmikanth	भारतीय राज्यघटना आणि राज्यव्यवस्था
भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्थेसंबंधी मराठी संदर्भग्रंथ	संबंधित पुस्तकाची अचूक आवृत्ती आणि लेखक तपासा	मराठी माध्यमातून संकल्पनांचा अभ्यास
NCERT राज्यशास्त्राची पुस्तके	NCERT	राज्यव्यवस्था, लोकशाही आणि राजकीय संकल्पना
भारताची राज्यघटना आणि अधिकृत घटनात्मक स्रोत	भारत सरकार / संबंधित अधिकृत संस्था	घटनात्मक तरतुदी आणि अद्ययावत माहिती

अभ्यास कसा करावा? राज्यघटनेची उद्देशिका, मूलभूत अधिकार, मार्गदर्शक तत्त्वे, संसद, न्यायव्यवस्था, घटनात्मक संस्था आणि केंद्र-राज्य संबंध यांसारख्या विषयांवर लक्ष केंद्रित करा. घटनादुरुस्त्या आणि बदलणाऱ्या तरतुदींसाठी अधिकृत स्रोत तपासा.

4. अर्थव्यवस्था (Economy)

पुस्तक / संदर्भसाहित्य	लेखक / प्रकाशक	उपयोग
NCERT अर्थशास्त्राची पुस्तके	NCERT	मूलभूत आर्थिक संकल्पना
भारतीय अर्थव्यवस्था	Ranjan Kolambe यांचे संबंधित शीर्षक व आवृत्ती तपासा	भारतीय अर्थव्यवस्थेचा अभ्यास
Indian Economy	Ramesh Singh	भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या विविध संकल्पनांचा सखोल अभ्यास
महाराष्ट्राची आर्थिक पाहणी	महाराष्ट्र शासन	महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था, विकास आणि आर्थिक आकडेवारी
केंद्रीय अर्थसंकल्प आणि आर्थिक सर्वेक्षण	भारत सरकार	राष्ट्रीय अर्थव्यवस्था आणि चालू आर्थिक घडामोडी

अभ्यास कसा करावा? राष्ट्रीय उत्पन्न, महागाई, बेरोजगारी, बँकिंग, वित्तीय धोरण, अर्थसंकल्प आणि आर्थिक विकास यांसारख्या संकल्पना आधी समजून घ्या. महाराष्ट्राच्या अर्थव्यवस्थेसाठी राज्याची आर्थिक पाहणी आणि केंद्रीय विषयांसाठी संबंधित अधिकृत अहवाल वापरा.

5. सामान्य विज्ञान (General Science)

पुस्तक / संदर्भसाहित्य	लेखक / प्रकाशक	उपयोग
NCERT विज्ञानाची पुस्तके	NCERT	विज्ञानातील मूलभूत संकल्पना
महाराष्ट्र राज्य मंडळाची विज्ञानाची पुस्तके	बालभारती	भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र आणि जीवशास्त्राचा पाया
General Science	Lucent Publications	सामान्य विज्ञानाची उजळणी आणि वस्तुनिष्ठ प्रश्नांसाठी संदर्भ

अभ्यास कसा करावा? मानवी शरीर, पेशी, रोग, पोषण, ऊर्जा, पदार्थ, मूलद्रव्ये, पर्यावरण आणि दैनंदिन जीवनातील विज्ञान यांचा अभ्यास करा. संकल्पना समजून घेतल्यानंतर वस्तुनिष्ठ प्रश्नांचा सराव करा.

6. पर्यावरण आणि पर्यावरणशास्त्र (Environment and Ecology)

पुस्तक / संदर्भसाहित्य	लेखक / प्रकाशक	उपयोग
NCERT भूगोल आणि जीवशास्त्राची संबंधित पुस्तके	NCERT	परिसंस्था, जैवविविधता आणि पर्यावरणाच्या मूलभूत संकल्पना
Environment	Shankar IAS Academy	पर्यावरण आणि पर्यावरणशास्त्राचा सविस्तर संदर्भ
अधिकृत पर्यावरणविषयक अहवाल व अधिसूचना	संबंधित सरकारी संस्था	संरक्षित क्षेत्रे, पर्यावरणीय धोरणे आणि अद्ययावत माहिती

अभ्यास कसा करावा? जैवविविधता, अन्नसाखळी, परिसंस्था, प्रदूषण, हवामान बदल, राष्ट्रीय उद्याने आणि वन्यजीव संवर्धन यांचा अभ्यास करा. चालू घडामोडींशी संबंधित माहिती अद्ययावत ठेवा.

7. महाराष्ट्राचा विशेष अभ्यास (Maharashtra-Specific Study)

अभ्याससाहित्य	उपयोग
महाराष्ट्र राज्य मंडळाची संबंधित पाठ्यपुस्तके	महाराष्ट्राचा इतिहास, भूगोल आणि सामाजिक विषय
महाराष्ट्राचा भूगोल यावरील संदर्भग्रंथ	नद्या, पर्वतरांगा, हवामान, शेती आणि उद्योग
आधुनिक महाराष्ट्राच्या इतिहासावरील संदर्भग्रंथ	समाजसुधारक, सामाजिक चळवळी आणि ऐतिहासिक घटना
महाराष्ट्राची आर्थिक पाहणी	राज्याची अर्थव्यवस्था आणि विकास
महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत अहवाल व योजना	प्रशासन, सरकारी योजना आणि अद्ययावत माहिती

महाराष्ट्राशी संबंधित विषयांचा अभ्यास करताना राष्ट्रीय स्तरावरील पुस्तकांबरोबर राज्यविशिष्ट माहितीला महत्त्व द्या. विषयाची व्याप्ती संबंधित परीक्षेच्या अभ्यासक्रमानुसार ठरवा.

8. गणित आणि बुद्धिमत्ता चाचणी (Mathematics and Reasoning)

पुस्तक / संदर्भसाहित्य	लेखक / प्रकाशक	उपयोग
Quantitative Aptitude	R. S. Aggarwal	अंकगणित आणि गणिती प्रश्नांचा सराव
Verbal and Non-Verbal Reasoning	R. S. Aggarwal	तर्कशक्ती आणि बुद्धिमत्ता चाचणी
MPSC च्या मागील प्रश्नपत्रिका	MPSC आणि विश्वसनीय प्रश्नपत्रिका संग्रह	परीक्षेच्या स्वरूपानुसार प्रश्नसराव

या पुस्तकांचा वापर संबंधित परीक्षेच्या अभ्यासक्रमात समाविष्ट असलेल्या घटकांनुसार करा. संकल्पना शिकणे, वेळेचे नियोजन आणि प्रश्न सोडवण्यातील अचूकता या तीन गोष्टींवर भर द्या.

9. मराठी आणि इंग्रजी भाषा

अभ्याससाहित्य	उपयोग
मराठी व्याकरणाची मान्यताप्राप्त संदर्भपुस्तके	व्याकरण, शब्दसंपत्ती आणि भाषिक अचूकता
इंग्रजी व्याकरणाची मान्यताप्राप्त संदर्भपुस्तके	Grammar, vocabulary आणि comprehension
संबंधित परीक्षेच्या मागील प्रश्नपत्रिका	प्रश्नांचे स्वरूप आणि सराव

भाषाविषयक पुस्तकांची निवड करताना संबंधित परीक्षेत भाषेचा कोणता घटक समाविष्ट आहे, हे आधी तपासा. सर्व MPSC परीक्षांसाठी भाषा विषयांचे स्वरूप समान असेल असे नाही.

10. चालू घडामोडी (Current Affairs)

चालू घडामोडींसाठी केवळ एका पुस्तकावर अवलंबून न राहता नियमित वाचन आणि पुनरावृत्तीचे नियोजन करा.

चालू घडामोडी (Current Affairs)

उपयुक्त स्रोत:

विश्वसनीय दैनिक वृत्तपत्रे.
MPSCToday.com वरील संबंधित चालू घडामोडी.
महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत प्रसिद्धी आणि अहवाल.
केंद्र सरकारच्या अधिकृत प्रसिद्धी आणि अधिसूचना.
अर्थसंकल्प, आर्थिक पाहणी आणि महत्त्वाचे अहवाल.
परीक्षेच्या दृष्टीने तयार केलेले मासिक चालू घडामोडी संकलन.

चालू घडामोडींच्या अभ्यासात घटना, तारीख, संबंधित संस्था, महत्त्वाची पार्श्वभूमी आणि परीक्षेतील संभाव्य उपयोग समजून घ्या.

11. मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (Previous Year Question Papers)

MPSC च्या मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका हा अभ्यासाचा महत्त्वाचा भाग आहे. त्यांमधून प्रश्नांचे स्वरूप, विषयांची व्याप्ती आणि स्वतःच्या तयारीतील उणिवा समजून घेता येतात.

प्रश्नपत्रिका वापरताना:

संबंधित पदाची आणि परीक्षेची प्रश्नपत्रिका निवडा.
उपलब्ध असल्यास अधिकृत उत्तरतालिका तपासा.
चुकीच्या उत्तरांची कारणे समजून घ्या.
प्रश्नांशी संबंधित संकल्पना मूळ पुस्तकांमधून पुन्हा वाचा.
अभ्यासक्रम आणि परीक्षेच्या बदललेल्या स्वरूपानुसार जुन्या प्रश्नांचा संदर्भ घ्या.

Question Papers (PYQPs)

MPSC Prelims आणि Mains साठी अभ्यास साहित्य कसे निवडावे?

MPSC Prelims साठी

पूर्व परीक्षेच्या तयारीसाठी मूलभूत संकल्पनांची स्पष्टता, वस्तुनिष्ठ प्रश्नांचा सराव आणि नियमित उजळणी यांवर भर द्या.

संबंधित परीक्षेचा अधिकृत अभ्यासक्रम वाचा.
मूलभूत संकल्पना समजून घेण्यासाठी योग्य पाठ्यपुस्तके निवडा.
मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका सोडवा.
महत्त्वाचे तथ्य, संज्ञा आणि घटनांची पुनरावृत्ती करा.
चालू घडामोडींसाठी विश्वसनीय आणि अद्ययावत स्रोत वापरा.

MPSC Mains साठी

मुख्य परीक्षेच्या तयारीत अभ्यासक्रमातील विषयांचे सखोल आकलन, विश्लेषण आणि उत्तरलेखनाचा सराव महत्त्वाचा असतो.

अभ्यासक्रमातील प्रत्येक घटकानुसार नोट्स तयार करा.
विषय समजून घेण्यासाठी पूरक संदर्भसाहित्य वापरा.
संबंधित प्रश्नपत्रिका आणि उत्तरलेखनाचा सराव करा.
आवश्यकतेनुसार उदाहरणे, आकडेवारी आणि अधिकृत अहवालांचा वापर करा.
उत्तरांमध्ये स्पष्ट मांडणी, योग्य संकल्पना आणि मुद्देसूद विश्लेषण यांवर भर द्या.

Prelims आणि Mains यांची तयारी एकसारखी नसते. मूलभूत पुस्तके दोन्ही टप्प्यांसाठी उपयोगी पडू शकतात; मात्र पूरक अभ्यास साहित्य आणि सरावाची पद्धत परीक्षेच्या स्वरूपानुसार ठरवा.

MPSC साठी किती पुस्तके पुरेशी आहेत?

प्रत्येक विषयासाठी अनेक पुस्तके खरेदी करणे आवश्यक नाही. सुरुवातीला मूलभूत पाठ्यपुस्तके, प्रत्येक विषयासाठी आवश्यकतेनुसार एक प्रमुख संदर्भग्रंथ आणि मागील प्रश्नपत्रिकांचा संच यांपासून सुरुवात करता येते.

अभ्यासाचा पाया मजबूत झाल्यानंतरच अतिरिक्त संदर्भसाहित्य निवडा. एकाच विषयासाठी अनेक पुस्तकांमधून समान माहिती वाचण्यापेक्षा निवडलेल्या पुस्तकाची पुनरावृत्ती, संकल्पनांची स्पष्टता आणि प्रश्नसराव यांना प्राधान्य द्या.

महत्त्वाची सूचना: वरील यादी ही विद्यार्थ्यांना पुस्तकांची निवड करण्यात मदत करण्यासाठी तयार केलेली मार्गदर्शक यादी आहे. ही MPSC ची अधिकृत किंवा सर्व विद्यार्थ्यांसाठी अनिवार्य पुस्तक यादी नाही. पुस्तकांची उपलब्धता, आवृत्ती, भाषा आणि संबंधित परीक्षेच्या अभ्यासक्रमानुसार योग्य संदर्भ निवडा.

अधिकृत मोफत शैक्षणिक संसाधने

पुस्तके आणि अभ्यास साहित्य मिळवण्यासाठी शक्यतो अधिकृत संस्थांच्या वेबसाइट्सना प्राधान्य द्या.

NCERT: https://www.ncert.nic.in/ — NCERT ची अधिकृत पुस्तके आणि शैक्षणिक संसाधने.
e-Balbharati: https://ebalbharati.in/main/publicHome.aspx — महाराष्ट्र राज्य मंडळाची पाठ्यपुस्तके आणि उपलब्ध डिजिटल साहित्य.
MPSC: https://www.mpsc.gov.in/home — परीक्षेसंबंधी अधिकृत सूचना आणि उपलब्ध अभ्यासक्रम.

पुस्तक डाउनलोड करण्यापूर्वी त्याची इयत्ता, विषय, माध्यम आणि आवृत्ती तपासा. सर्व पुस्तके प्रत्येक परीक्षेसाठी आवश्यक असतात असे नाही.