ब्रिटिश लेखक एम. जॉन हॅरिसन (M. John Harrison) यांना The End of Everything या कादंबरीसाठी २०२६ चा बुकर पुरस्कार मिळाल्याचा दावा दिलेल्या वृत्तात करण्यात आला आहे. वयाच्या ८१व्या वर्षी पुरस्कार मिळवून सर्वाधिक वयाचा बुकर विजेता ठरल्याचाही उल्लेख आहे.
महत्त्वाचे तथ्य तक्ता (Quick Facts)
| घटक | तपशील |
|---|---|
| पुरस्कार | बुकर पुरस्कार २०२६ (Booker Prize) |
| विजेते लेखक | एम. जॉन हॅरिसन (M. John Harrison) |
| राष्ट्रीयत्व | ब्रिटिश |
| विजेती कादंबरी | The End of Everything |
| पुरस्कार जाहीर दिनांक | ९ नोव्हेंबर २०२६ |
| लेखकाचे वय | ८१ वर्षे |
| पुरस्काराची रक्कम | ५०,००० ब्रिटिश पौंड (£50,000) |
| कादंबरीचा प्रकार | डिस्टोपियन व्यंगात्मक कादंबरी (Dystopian Satire) |
| प्रकाशक | Serpent’s Tail |
| परीक्षक मंडळाच्या अध्यक्षा | मेरी बिअर्ड (Mary Beard) |
| पुरस्कार सोहळ्याचे ठिकाण | लंडन, इंग्लंड |
सविस्तर परीक्षाभिमुख विश्लेषण
१. पुरस्काराचे ऐतिहासिक महत्त्व
- वयाचा विक्रम: वयाच्या ८१व्या वर्षी बुकर पुरस्कार जिंकणारे हॅरिसन हे पुरस्काराच्या इतिहासातील सर्वाधिक वयाचे विजेते ठरले.
- यापूर्वी हा विक्रम मार्गारेट अ‍ॅटवुड (Margaret Atwood) यांच्या नावावर होता. त्यांनी २०१९ मध्ये The Testaments या कादंबरीसाठी संयुक्तपणे पुरस्कार जिंकला होता. त्या वेळी त्यांचे वय ७९ वर्षे होते.
- हॅरिसन यांना त्यांच्या कारकिर्दीतील पहिल्याच बुकर नामांकनात हा पुरस्कार मिळाला.
- विज्ञानकथा (Science Fiction) साहित्यविश्वातून आलेल्या लेखकाचा बुकर पुरस्कारातील हा ऐतिहासिक विजय मानला जातो. The Booker Prizes+1
२. विजेती कादंबरी : The End of Everything
- लेखकाची ही १३वी कादंबरी आहे.
- कादंबरीची लांबी १९८ पाने आहे.
- ही डिस्टोपियन (Dystopian) आणि विज्ञानकथात्मक व्यंगात्मक साहित्यकृती आहे.
- कादंबरीमध्ये भविष्यातील ब्रिटनमधील सामाजिक व्यवस्था कोलमडणे आणि iGhetti नावाच्या रहस्यमय परग्रहवासीयांचे आक्रमण यांचे चित्रण आहे.
- या कादंबरीतून मानवी आकलनाच्या मर्यादा, सामाजिक अस्थिरता आणि संकटाच्या परिस्थितीतील मानवी जीवन यांचा वेध घेण्यात आला आहे. The Booker Prizes+1
३. बुकर पुरस्काराविषयी महत्त्वाची माहिती
| मुद्दा | माहिती |
|---|---|
| सुरुवात | १९६९ |
| स्वरूप | इंग्रजी भाषेतील उत्कृष्ट दीर्घ काल्पनिक साहित्यकृतीसाठी पुरस्कार |
| पात्रता | कोणत्याही राष्ट्रीयत्वाचे लेखक |
| प्रकाशनाची अट | युनायटेड किंगडम आणि/किंवा आयर्लंडमध्ये प्रकाशन |
| पुरस्कार | ५०,००० ब्रिटिश पौंड |
| २०२६ मधील परीक्षक मंडळ | मेरी बिअर्ड यांच्या अध्यक्षतेखाली पाच सदस्य |
२०२६ मधील निवड प्रक्रिया:
- परीक्षक मंडळाने एकूण १६३ पुस्तकांचा विचार केला.
- त्यातून सहा पुस्तकांची अंतिम यादी (Shortlist) तयार करण्यात आली.
- त्यामधून The End of Everything या कादंबरीची एकमताने निवड करण्यात आली. The Booker Prizes+1
४. बुकर पुरस्कार २०२६ : परीक्षक मंडळ
| सदस्य | भूमिका |
|---|---|
| Mary Beard | अध्यक्ष |
| Raymond Antrobus | सदस्य |
| Jarvis Cocker | सदस्य |
| Rebecca Liu | सदस्य |
| Patricia Lockwood | सदस्य |
MPSC परीक्षा विशेष : ट्रॅप आणि महत्त्वाचे मुद्दे
संभाव्य फसवे मुद्दे (Exam Traps)
- बुकर पुरस्कार आणि आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कार (International Booker Prize) हे दोन वेगवेगळे पुरस्कार आहेत.
- २०२६ चे विजेते – एम. जॉन हॅरिसन, तर विजेती कादंबरी – The End of Everything.
- सर्वाधिक वयाचा बुकर विजेता होण्याचा विक्रम हा लेखकाच्या वयाशी संबंधित आहे; कादंबरीच्या प्रकाशनवर्षाशी नाही.
- मार्गारेट अ‍ॅटवुड यांनी २०१९ मध्ये The Testaments साठी संयुक्तपणे बुकर पुरस्कार जिंकला होता.
- बुकर पुरस्कारासाठी लेखकाचे ब्रिटिश नागरिक असणे आवश्यक नाही. कोणत्याही राष्ट्रीयत्वाचे लेखक पात्र असू शकतात.लक्षात ठेवण्यासारखे बारकावे
- बुकर पुरस्काराची सुरुवात : १९६९.
- २०२६ मधील पुरस्काराची रक्कम : ५०,००० पौंड.
- परीक्षक मंडळाच्या अध्यक्षा : मेरी बिअर्ड.
- २०२६ मध्ये विचारात घेतलेली पुस्तके : १६३.
- अंतिम यादीतील पुस्तके : ६.
एका दृष्टीक्षेपात उजळणी (One-Liners)
- २०२६ चा बुकर पुरस्कार – एम. जॉन हॅरिसन.
- विजेती कादंबरी – The End of Everything.
- लेखकाचे वय – ८१ वर्षे.
- पुरस्काराची सुरुवात – १९६९.
- पुरस्काराची रक्कम – ५०,००० ब्रिटिश पौंड.
- २०२६ च्या परीक्षक मंडळाच्या अध्यक्षा – मेरी बिअर्ड.
- यापूर्वी सर्वाधिक वयाचा विजेतेपदाचा विक्रम – मार्गारेट अ‍ॅटवुड (२०१९, वय ७९ वर्षे).
सराव प्रश्न (MPSC Standard MCQs)
प्रश्न १. २०२६ चा बुकर पुरस्कार कोणत्या लेखकाला मिळाला?
A) डग्लस स्टुअर्ट
B) एम. जॉन हॅरिसन
C) मार्लन जेम्स
D) ल्यूक केनार्ड
योग्य उत्तर : B
स्पष्टीकरण : एम. जॉन हॅरिसन यांना The End of Everything या कादंबरीसाठी २०२६ चा बुकर पुरस्कार मिळाला.
प्रश्न २. बुकर पुरस्कार २०२६ संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या.
1. एम. जॉन हॅरिसन हे वयाच्या ८१व्या वर्षी बुकर पुरस्कार जिंकणारे सर्वाधिक वयाचे लेखक ठरले.
2. त्यांनी The Testaments या कादंबरीसाठी पुरस्कार जिंकला.
3. २०२६ मधील परीक्षक मंडळाच्या अध्यक्षा मेरी बिअर्ड होत्या.
वरीलपैकी कोणती विधाने योग्य आहेत?
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
योग्य उत्तर : C
स्पष्टीकरण : पहिले आणि तिसरे विधान योग्य आहेत. The Testaments ही मार्गारेट अ‍ॅटवुड यांची कादंबरी असून तिला २०१९ मध्ये बुकर पुरस्कार मिळाला होता.
प्रश्न ३. बुकर पुरस्काराबाबत खालील विधाने विचारात घ्या.
1. बुकर पुरस्काराची सुरुवात १९६९ मध्ये झाली.
2. या पुरस्कारासाठी केवळ ब्रिटिश नागरिकच पात्र असतात.
3. २०२६ मध्ये विजेत्या लेखकाला ५०,००० ब्रिटिश पौंड मिळाले.
योग्य पर्याय निवडा.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त १ आणि ३
C) फक्त २ आणि ३
D) सर्व विधाने योग्य
योग्य उत्तर : B
स्पष्टीकरण : पहिले आणि तिसरे विधान योग्य आहेत. बुकर पुरस्कारासाठी कोणत्याही राष्ट्रीयत्वाचे लेखक पात्र असतात; मात्र इंग्रजी भाषेतील साहित्यकृतीच्या प्रकाशनासंबंधी निश्चित अटी आहेत.The Booker Prizes+1
संदर्भ : अधिकृत बुकर पुरस्कार संकेतस्थळ – २०२६ | बुकर पुरस्कार २०२६ – विजेते व अंतिम यादी
