महत्त्वाची सूचना

MPSC राज्यसेवा व संयुक्त पूर्व परीक्षा अपडेट्स व सराव प्रश्नसंच प्रसिद्ध!

भारत–मलेशिया संयुक्त लष्करी सराव ‘हरिमाऊ शक्ती–VI’ (Exercise HARIMAU SHAKTI–VI)

calendar_today update person लेखक: Vinay Yadav verified MPSC Today अधिकृत लेख
भारत–मलेशिया संयुक्त लष्करी सराव ‘हरिमाऊ शक्ती–VI’ (Exercise HARIMAU SHAKTI–VI)
भारत–मलेशिया संयुक्त लष्करी सराव ‘हरिमाऊ शक्ती–VI’ (Exercise HARIMAU SHAKTI–VI)
notifications_active

दररोज मोफत अपडेट्स, चालू घडामोडी व PDF नोट्स मिळवा

आमच्या अधिकृत चॅनल्सवर त्वरित सामील व्हा:

भारत आणि मलेशिया यांच्या सैन्यदलांमधील संयुक्त लष्करी सराव हरिमाऊ शक्तीच्या सहाव्या आवृत्तीला (HARIMAU SHAKTI–VI) १९ नोव्हेंबर २०२६ रोजी मलेशियातील इपोह येथे सुरुवात झाली.

या सरावाचा मुख्य उद्देश दहशतवादविरोधी कारवाया, जंगलातील युद्धतंत्र आणि संयुक्त लष्करी कार्यक्षमता (Interoperability) विकसित करणे हा आहे. MPSC परीक्षेच्या आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि संरक्षणविषयक चालू घडामोडींसाठी हा महत्त्वाचा विषय आहे. Press Information Bureau+1

महत्त्वाचे तथ्य तक्ता (Quick Facts Matrix)

घटकतपशील
सरावाचे नावहरिमाऊ शक्ती (HARIMAU SHAKTI)
आवृत्तीसहावी (VI)
सहभागी देशभारत आणि मलेशिया
सहभागी सैन्यदलेभारतीय सेना आणि मलेशियन सेना
प्रारंभ दिनांक१९ नोव्हेंबर २०२६
कालावधी१९ ते ३० नोव्हेंबर २०२६
ठिकाणइपोह (Ipoh), मलेशिया
सहभागी सैनिकप्रत्येकी १२०
एकूण सहभागी सैनिक२४०
सरावाचे स्वरूपद्विपक्षीय संयुक्त लष्करी सराव
मुख्य उद्देशदहशतवादविरोधी संयुक्त कारवायांचा सराव
सरावाचे आयोजनभारत व मलेशिया येथे आलटून-पालटून

सविस्तर परीक्षाभिमुख विश्लेषण

१. सरावाची पार्श्वभूमी व उद्दिष्टे

  • भारत आणि मलेशिया यांच्यातील संरक्षण सहकार्य अधिक दृढ करणे हा या सरावाचा प्रमुख उद्देश आहे.
  • संयुक्त राष्ट्रांच्या सनदेच्या (UN Charter) प्रकरण VII (Chapter VII) अंतर्गत उप-पारंपरिक लष्करी कारवायांचा सराव करणे.
  • दहशतवादविरोधी मोहिमांमध्ये दोन्ही देशांच्या सैन्यदलांमधील समन्वय आणि कार्यक्षमता वाढवणे.
  • जंगल आणि निमशहरी भागांमध्ये (Semi-Urban Terrain) संयुक्त कारवाया करण्याचे प्रशिक्षण देणे.

२. सरावाची प्रमुख वैशिष्ट्ये

अ) संयुक्त लष्करी प्रशिक्षण

  • दोन्ही देशांचे प्रत्येकी १२० सैनिक सहभागी झाले आहेत.
  • एकमेकांच्या लष्करी कार्यपद्धती आणि युद्धतंत्रांची माहिती घेण्यासाठी संयुक्त प्रशिक्षण दिले जाते.
  • संयुक्त नियोजन (Joint Planning) आणि सामरिक समन्वय (Tactical Coordination) यावर भर दिला जातो.

ब) महत्त्वाच्या लष्करी कवायती

या सरावामध्ये पुढील प्रशिक्षणाचा समावेश आहे:

  1. संयुक्त कमांड पोस्ट (Joint Command Post) स्थापन करणे.
  2. पाळत व देखरेख केंद्र (Surveillance Centre) उभारणे.
  3. दहशतवादविरोधी कारवाया (Counter-Terrorism Operations).
  4. लष्करी छापे (Raids).
  5. घेराव घालणे व शोधमोहीम (Cordon and Search Operations).
  6. लढाऊ अभियांत्रिकी सराव (Combat Engineering Drills).

क) आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर

  • मानवरहित हवाई प्रणाली (Unmanned Aerial Systems – UAS) वापरून टेहळणी आणि गुप्त माहिती संकलन केले जाते.
  • शत्रूच्या ड्रोनचा शोध घेण्यासाठी आणि त्यांना निष्प्रभ करण्यासाठी प्रतिड्रोन प्रणाली (Counter-Unmanned Aerial Systems – C-UAS) वापरण्याचे प्रशिक्षण दिले जाते.

३. संयुक्त राष्ट्र सनदेचे प्रकरण VII (Chapter VII)

  • संयुक्त राष्ट्रांच्या सनदेतील प्रकरण VII हे आंतरराष्ट्रीय शांततेला असलेले धोके, शांततेचा भंग आणि आक्रमणाच्या कृती यांच्याशी संबंधित आहे.
  • सुरक्षा परिषदेला या प्रकरणांतर्गत आंतरराष्ट्रीय शांतता व सुरक्षितता राखण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना करण्याचा अधिकार आहे.
  • कलम ४१ अंतर्गत सशस्त्र बळाचा वापर न करता उपाययोजना, तर कलम ४२ अंतर्गत आवश्यकतेनुसार लष्करी कारवाईची तरतूद आहे.

४. भारत–मलेशिया संरक्षण सहकार्याचे महत्त्व

  • दोन्ही देशांच्या सैन्यदलांमध्ये संयुक्त कारवाईची क्षमता वाढवणे.
  • दहशतवाद आणि सीमापार सुरक्षा आव्हानांचा सामना करण्यासाठी अनुभवांची देवाणघेवाण.
  • आधुनिक युद्धतंत्र, ड्रोन आणि प्रतिड्रोन तंत्रज्ञानातील सहकार्य.
  • भारताच्या आग्नेय आशिया (Southeast Asia) क्षेत्रातील संरक्षण संबंधांना बळकटी.

MPSC परीक्षा विशेष – ट्रॅप आणि महत्त्वाचे मुद्दे

⚠️ संभाव्य फसवे मुद्दे

मुद्दायोग्य माहिती
हरिमाऊ शक्ती कोणत्या देशांदरम्यान?भारत – मलेशिया
कोणत्या सैन्यदलांचा सराव?दोन्ही देशांच्या सेना (Armies)
कोणती आवृत्ती?सहावी
सहावी आवृत्ती कुठे?इपोह, मलेशिया
सहभागी सैनिक किती?प्रत्येकी १२०
सरावाचा मुख्य उद्देश?दहशतवादविरोधी संयुक्त कारवाया
सरावाचे स्वरूप?द्विपक्षीय आणि आलटून-पालटून आयोजित

📌 महत्त्वाचे बारकावे

  • ‘हरिमाऊ’ (Harimau) या मलय भाषेतील शब्दाचा अर्थ वाघ (Tiger) असा होतो.
  • हा भारत आणि मलेशिया यांच्या लष्करांमधील संयुक्त सराव आहे.
  • हा सराव भारत आणि मलेशिया येथे आलटून-पालटून आयोजित केला जातो.
  • Chapter VI आणि Chapter VII यांमध्ये गोंधळ करू नये. Chapter VI शांततापूर्ण विवाद निवारणाशी, तर Chapter VII शांततेला असलेले धोके आणि त्यावरील कारवाईशी संबंधित आहे.
  • UAS म्हणजे मानवरहित हवाई प्रणाली, तर C-UAS म्हणजे प्रतिड्रोन प्रणाली.

एका दृष्टिक्षेपात उजळणी (High-Yield One-Liners)

  1. हरिमाऊ शक्ती–VI हा भारत आणि मलेशिया यांच्यातील संयुक्त लष्करी सराव आहे.
  2. सहाव्या आवृत्तीचा प्रारंभ १९ नोव्हेंबर २०२६ रोजी झाला.
  3. या सरावाचे ठिकाण इपोह, मलेशिया आहे.
  4. सरावाचा कालावधी १९ ते ३० नोव्हेंबर २०२६ आहे.
  5. दोन्ही देशांचे प्रत्येकी १२० सैनिक सहभागी झाले आहेत.
  6. सरावाचा मुख्य भर दहशतवादविरोधी कारवायांवर आहे.
  7. सरावात UAS आणि C-UAS तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो.

सराव प्रश्न (Exam-Standard Practice MCQs)

प्रश्न १. भारत आणि मलेशिया यांच्यातील संयुक्त लष्करी सराव ‘हरिमाऊ शक्ती–VI’ संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या.

अ) हा भारत आणि मलेशिया यांच्यातील संयुक्त लष्करी सराव आहे.
ब) या सरावाची सहावी आवृत्ती मलेशियातील इपोह येथे आयोजित करण्यात आली आहे.
क) या सरावात दोन्ही देशांचे प्रत्येकी १२० सैनिक सहभागी झाले आहेत.

वरीलपैकी कोणती विधाने योग्य आहेत?

  1. फक्त अ आणि ब
  2. फक्त ब आणि क
  3. फक्त अ आणि क
  4. अ, ब आणि क

योग्य उत्तर: पर्याय ४

स्पष्टीकरण: तिन्ही विधाने योग्य आहेत. सहावी आवृत्ती १९ नोव्हेंबर २०२६ रोजी इपोह येथे सुरू झाली असून दोन्ही देशांचे प्रत्येकी १२० सैनिक सहभागी आहेत.

प्रश्न २. संयुक्त राष्ट्रांच्या सनदेतील प्रकरण VII (Chapter VII) कोणत्या विषयाशी संबंधित आहे?

  1. आंतरराष्ट्रीय विवादांचे शांततापूर्ण निराकरण
  2. आंतरराष्ट्रीय शांततेला असलेले धोके आणि त्यावरील कारवाई
  3. संयुक्त राष्ट्रांच्या आर्थिक व्यवस्थापनाची तरतूद
  4. आंतरराष्ट्रीय न्यायालयाची स्थापना

योग्य उत्तर: पर्याय २

स्पष्टीकरण: UN Charter चे Chapter VII हे शांततेला असलेले धोके, शांततेचा भंग आणि आक्रमणाच्या कृतींविरुद्ध सुरक्षा परिषदेच्या कारवाईशी संबंधित आहे. शांततापूर्ण विवाद निवारण हा Chapter VI चा विषय आहे.

प्रश्न ३. खालील जोड्यांपैकी अयोग्य जोडी ओळखा.

  1. हरिमाऊ शक्ती – भारत आणि मलेशिया
  2. मित्र शक्ती – भारत आणि श्रीलंका
  3. गरुड शक्ती – भारत आणि इंडोनेशिया
  4. हरिमाऊ शक्ती – भारत आणि थायलंड

योग्य उत्तर: पर्याय ४

स्पष्टीकरण: हरिमाऊ शक्ती हा भारत आणि मलेशिया यांच्यातील लष्करी सराव आहे. भारत–थायलंड यांच्यातील संयुक्त लष्करी सरावाचे नाव मैत्री (MAITREE) आहे.

अधिकृत संदर्भ: संरक्षण मंत्रालय – PIB अधिकृत प्रसिद्धिपत्रक, १९ नोव्हेंबर २०२६.

menu_book स्पर्धा परीक्षा द्रुत संदर्भ व अभ्यास साहित्य

या विषयाशी संबंधित अधिकृत अभ्यासक्रम, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) आणि सराव टेस्ट खालील लिंकवरून त्वरित मिळवा:

feed संबंधित व ताजी अपडेट्स (Related Articles)

सर्व लेख पहा →