भारतीय नौदलात 16 ऑक्टोबर 2026 रोजी INS Samarthak या पहिल्या स्वदेशी बहुउद्देशीय जहाजाचा (Indigenous Multi-Purpose Vessel – MPV) समावेश करण्यात आला. कर्नाटकातील कारवार येथील नौदल तळावर उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन यांच्या उपस्थितीत हा समारंभ पार पडला. हे जहाज लार्सन अँड टुब्रो (Larsen & Toubro – L&T) या भारतीय कंपनीने बांधले आहे.
INS Samarthak : महत्त्वाची माहिती
- जहाजाचे नाव: INS Samarthak (आयएनएस समर्थक)
- प्रकार: स्वदेशी बहुउद्देशीय जहाज (Multi-Purpose Vessel – MPV)
- बांधणी करणारी कंपनी: Larsen & Toubro (L&T)
- जहाज बांधणी केंद्र: कट्टुपल्ली, तामिळनाडू
- नौदलात समावेश: 16 ऑक्टोबर 2026
- समावेशाचे ठिकाण: कारवार, कर्नाटक
- स्वदेशी सामग्री: 75% पेक्षा अधिक
- प्रमुख उद्देश: सागरी गस्त, शस्त्रास्त्र व सेन्सर्सच्या चाचण्या, मानवरहित प्रणालींचे संचालन आणि आपत्ती निवारण.
जहाजाची प्रमुख कार्ये
- शस्त्रास्त्र व सेन्सर्सच्या चाचण्या: स्वदेशी शस्त्रे, रडार आणि सेन्सर्सची चाचणी व मूल्यमापन करण्यासाठी व्यासपीठ.
- सागरी गस्त: सागरी देखरेख, टेहळणी आणि किनारपट्टीजवळील सुरक्षा मोहिमा.
- मानवरहित प्रणाली: मानवरहित व स्वायत्त प्रणालींचे (Unmanned/Autonomous Systems) संचालन करण्यासाठी मदरशिप.
- आपत्ती निवारण: मानवतावादी मदत व आपत्ती निवारण (Humanitarian Assistance and Disaster Relief – HADR).
- इतर कार्ये: कमी तीव्रतेच्या सागरी मोहिमा, लक्ष्य तैनाती व चाचण्या, मर्यादित रुग्णालयीन जहाजात रूपांतर आणि बचाव कार्ये (Salvage Operations).
INS Samarthak चे महत्त्व
- संरक्षण क्षेत्रातील आत्मनिर्भरता: जहाजात 75% पेक्षा अधिक स्वदेशी सामग्रीचा वापर करण्यात आला आहे.
- खासगी क्षेत्राचा सहभाग: भारतीय खासगी शिपयार्डने बांधलेले नौदलाच्या सेवेत दाखल झालेले हे पहिले मोठे युद्धजहाज आहे.
- Make in India: देशांतर्गत जहाजबांधणी आणि संरक्षण तंत्रज्ञानाच्या विकासाला चालना.
- तंत्रज्ञान विकास: स्वदेशी शस्त्रे, सेन्सर्स आणि मानवरहित प्रणालींच्या चाचण्यांसाठी स्वतंत्र व्यासपीठ उपलब्ध होते.
जहाजाचे बोधचिन्ह आणि ब्रीदवाक्य
- बोधचिन्ह: समुद्राच्या लाटांमधून वर येणारा हत्ती.
- प्रतीकात्मक अर्थ: शक्ती, बुद्धिमत्ता आणि चपळता.
- ब्रीदवाक्य: “विजयार्थम् एकनिष्ठता” (Vijayartham Ekanishthata).
- इंग्रजी अर्थ: “Victory is Our Sole Aim” — विजय हेच आमचे एकमेव ध्येय.
MPSC परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
| घटक | माहिती |
|---|---|
| जहाज | INS Samarthak |
| प्रकार | Multi-Purpose Vessel (MPV) |
| बांधणी | Larsen & Toubro (L&T) |
| बांधणी केंद्र | कट्टुपल्ली, तामिळनाडू |
| नौदलात समावेश | 16 ऑक्टोबर 2026 |
| ठिकाण | कारवार, कर्नाटक |
| स्वदेशी सामग्री | 75% पेक्षा अधिक |
| ब्रीदवाक्य | विजयार्थम् एकनिष्ठता |
सरावासाठी बहुपर्यायी प्रश्न (MCQs)
प्रश्न 1. INS Samarthak या स्वदेशी बहुउद्देशीय जहाजाची बांधणी कोणत्या कंपनीने केली?
A) Mazagon Dock Shipbuilders Limited
B) Garden Reach Shipbuilders & Engineers
C) Larsen & Toubro
D) Cochin Shipyard Limited
योग्य उत्तर: C) Larsen & Toubro
स्पष्टीकरण: INS Samarthak ची रचना व बांधणी L&T Shipyard ने केली आहे.
प्रश्न 2. INS Samarthak भारतीय नौदलात कोणत्या ठिकाणी समाविष्ट करण्यात आले?
A) मुंबई, महाराष्ट्र
B) कारवार, कर्नाटक
C) कोची, केरळ
D) विशाखापट्टणम, आंध्र प्रदेश
योग्य उत्तर: B) कारवार, कर्नाटक
स्पष्टीकरण: 16 ऑक्टोबर 2026 रोजी कारवार येथील नौदल तळावर जहाजाचा समावेश करण्यात आला.
प्रश्न 3. INS Samarthak मध्ये किती टक्क्यांहून अधिक स्वदेशी सामग्री वापरण्यात आली आहे?
A) 50%
B) 60%
C) 75%
D) 90%
योग्य उत्तर: C) 75%
स्पष्टीकरण: जहाजामध्ये 75% पेक्षा अधिक स्वदेशी सामग्रीचा वापर करण्यात आला आहे.
अधिकृत संदर्भ: Press Information Bureau (PIB) – INS Samarthak चा नौदलात समावेश
