महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगामार्फत (MPSC) घेण्यात येणाऱ्या उच्च श्रेणी लघुलेखक (गट-ब अराजपत्रित), निम्न श्रेणी लघुलेखक (गट-ब अराजपत्रित) आणि लघुटंकलेखक (गट-क) (मराठी व इंग्रजी माध्यम) या पदांसाठीची अधिकृत परीक्षा योजना आणि सविस्तर अभ्यासक्रम खालीलप्रमाणे आहे:
१. परीक्षा योजना (Exam Scheme)
या भरती प्रक्रियेमध्ये निवडीचे एकूण ३ टप्पे समाविष्ट आहेत:
- चाळणी परीक्षा (Screening Test): १०० गुण
- लघुलेखन-टंकलेखन चाचणी (Shorthand & Typing Test): ७५ गुण
- मुलाखत (Interview): २५ गुण
नकारात्मक गुणदान (Negative Marking) पद्धत:
- प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी २५% किंवा १/४ (one-fourth) एवढे गुण एकूण गुणांमधून वजा करण्यात येतील।
- एखाद्या प्रश्नासाठी एकापेक्षा जास्त उत्तरे नोंदवली असल्यास किंवा वर्तुळ अपूर्ण भरले असल्यास ते उत्तर चुकीचे समजून १/४ गुण वजा केले जातील।
- एकूण अंतिम गुणांची बेरीज अपूर्णांकात आल्यास ती अपूर्णांकातच ठेवली जाईल।
- अनुत्तरित (Unattempted) प्रश्नांसाठी नकारात्मक गुणांची पद्धत लागू असणार नाही।
२. चाळणी परीक्षा स्वरूप व रचना (Screening Test Pattern)
| तपशील | मराठी माध्यम (विषय संकेतांक: ०५२) | इंग्रजी माध्यम (विषय संकेतांक: ०५३) |
| विषय | मराठी व बुद्धीमापन चाचणी | इंग्रजी व बुद्धीमापन चाचणी |
| दर्जा (Standard) | माध्यमिक शालांत (S.S.C.) | माध्यमिक शालांत (S.S.C.) |
| माध्यम | मराठी | इंग्रजी |
| प्रश्न संख्या | १०० | १०० |
| एकूण गुण | १०० | १०० |
| कालावधी | १ तास (६० मिनिटे) | १ तास (६० मिनिटे) |
| स्वरुप | वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी (MCQ) | वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी (MCQ) |
३. सविस्तर अभ्यासक्रम (Detailed Syllabus)
अ) मराठी माध्यम (मराठी व बुद्धीमापन चाचणी)
- मराठी: सर्वसामान्य शब्दसंग्रह, वाक्यरचना, व्याकरण, म्हणी व वाक्प्रचार यांचा अर्थ व वाक्यात उपयोग, तसेच उताऱ्यावरील प्रश्नांची उत्तरे।
- बुद्धीमापन चाचणी: उमेदवार किती लवकर व अचूकपणे विचार करू शकतो याचा अंदाज घेण्याच्या दृष्टीने प्रश्न विचारले जातील।
ब) इंग्रजी माध्यम (इंग्रजी व बुद्धीमापन चाचणी)
- इंग्रजी: Common vocabulary, Sentence structure, Grammar, Use of Idioms & Phrases and their meaning, and Comprehension of passage.
- बुद्धीमापन चाचणी (Intelligence Test): उमेदवार किती लवकर व अचूकपणे विचार करू शकतो याचा अंदाज घेण्याच्या दृष्टीने विचारले जाणारे प्रश्न।
४. निवड प्रक्रियेचे महत्त्वाचे निकष व अटी
- चाळणी परीक्षेचे स्वरूप: अंतिम निवडीकरिता चाळणी परीक्षेचे गुण विचारात घेतले जाणार नाहीत (चाळणी परीक्षा ही केवळ पुढील टप्प्यासाठीच्या पात्रतेकरिता आहे).
- व्यावसायिक चाचणी अर्हता: लघुलेखन-टंकलेखन चाचणीच्या ७५ गुणांपैकी किमान ३१ गुण मिळवणे अनिवार्य आहे।
- मुलाखत पात्रता: व्यावसायिक चाचणीत ३१ पेक्षा कमी गुण मिळवणाऱ्या उमेदवारांची मुलाखत घेतली जाणार नाही।
- किमान गुणांची अट: अंतिम निवडीसाठी लघुलेखन-टंकलेखन (७५ गुण) व मुलाखत (२५ गुण) यांच्या एकूण १०० गुणांपैकी किमान ४१% गुण मिळवणे आवश्यक राहील।
