आंतरराष्ट्रीय उच्च शिक्षण क्षेत्रातील प्रतिष्ठित संस्था QS Quacquarelli Symonds यांनी 3 नोव्हेंबर 2026 रोजी QS World University Rankings: Asia 2027 ही क्रमवारी जाहीर केली.
या क्रमवारीत आशियातील 26 देश व प्रदेशांमधील एकूण 1,722 विद्यापीठांचा समावेश करण्यात आला आहे. भारताने 325 विद्यापीठांसह आशियातील दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वाधिक प्रतिनिधित्व असलेली उच्च शिक्षण व्यवस्था म्हणून आपले स्थान कायम राखले आहे.
भारताच्या वतीने IIT दिल्लीने 66 वा क्रमांक मिळवला असून, देशातील सर्वोच्च क्रमांकाचे विद्यापीठ होण्याचा मान कायम राखला आहे. मात्र, मागील वर्षाच्या तुलनेत भारतातील आघाडीच्या सहा संस्थांच्या क्रमवारीत घसरण झाली आहे. QS+2
QS आशिया युनिव्हर्सिटी रँकिंग्स 2027 : मुख्य ठळक मुद्दे
- क्रमवारी जाहीर करणारी संस्था: QS Quacquarelli Symonds.
- प्रकाशन दिनांक: 3 नोव्हेंबर 2026.
- एकूण विद्यापीठे: 1,722.
- देश व प्रदेश: 26.
- नवीन सहभागी संस्था: 195.
- भारताचा क्रमांक: संस्थांच्या संख्येनुसार दुसरा.
- भारतीय संस्थांची संख्या: 325.
- भारतातील नवीन संस्थांची भर: 34.
- भारतातील सर्वोच्च संस्था: IIT दिल्ली (66 वा क्रमांक).
- आशियातील प्रथम क्रमांक: The University of Hong Kong.
भारतातील टॉप 10 विद्यापीठे (QS Asia Rankings 2027)
| भारतीय संस्था | आशियातील क्रमांक | 2026 मधील क्रमांक |
|---|---|---|
| IIT दिल्ली | 66 | 59 |
| IISc बंगळुरू | 79 | 64 |
| IIT बॉम्बे | 83 | 71 |
| IIT मद्रास | 85 | 70 |
| IIT खरगपूर | 90 | 77 |
| IIT कानपूर | 97 | 77 |
| चंदीगड युनिव्हर्सिटी | 104 | 109 |
| दिल्ली विद्यापीठ | 106 | 95 |
| IIT गुवाहाटी | 120 | 115 |
| IIT रुडकी | 124 | 114 |
स्रोत: QS Asia Rankings 2027 संदर्भातील प्रकाशित क्रमवारी. समान क्रमांक असलेल्या संस्थांचे क्रमांकही मूळ क्रमवारीप्रमाणे दर्शविले आहेत. news.careers360.com+2
महत्त्वाचे निरीक्षण
- IIT दिल्ली भारतातील सर्वोच्च क्रमांकाची संस्था ठरली.
- भारतातील पहिल्या सहा संस्थांच्या क्रमवारीत घसरण झाली.
- दिल्ली विद्यापीठ 95 व्या स्थानावरून 106 व्या स्थानावर घसरले.
- चंदीगड युनिव्हर्सिटीने 109 वरून 104 व्या स्थानावर सुधारणा केली.
- Lovely Professional University ने 187 वरून 154 व्या स्थानावर झेप घेतली.
- Symbiosis International ने 200 वरून 175 व्या स्थानावर प्रगती केली.
- IIT (BHU) वाराणसीने 237 वरून 219 व्या स्थानावर सुधारणा केली. Education News – The Indian Express+1
आशियातील टॉप 10 विद्यापीठे
| आशियातील क्रमांक | विद्यापीठ | देश/प्रदेश |
|---|---|---|
| 1 | The University of Hong Kong | हाँगकाँग |
| 2 | Peking University | चीन |
| 3 | Tsinghua University | चीन |
| 4 | City University of Hong Kong | हाँगकाँग |
| 5 | The Chinese University of Hong Kong | हाँगकाँग |
| 6 (समान) | Fudan University | चीन |
| 6 (समान) | National University of Singapore (NUS) | सिंगापूर |
| 8 | Nanyang Technological University (NTU) | सिंगापूर |
| 9 (समान) | The Hong Kong Polytechnic University | हाँगकाँग |
| 9 (समान) | Hong Kong University of Science and Technology | हाँगकाँग |
विशेष निरीक्षण:
- The University of Hong Kong ने सलग दुसऱ्या वर्षी प्रथम क्रमांक कायम राखला.
- Tsinghua University ने नवव्या क्रमांकावरून तिसऱ्या क्रमांकावर झेप घेतली.
- हाँगकाँगमधील पाच विद्यापीठांचा आशियातील टॉप 10 मध्ये समावेश आहे.
- चीनमधील तीन आणि सिंगापूरमधील दोन विद्यापीठांचा टॉप 10 मध्ये समावेश आहे. QS+2
देशनिहाय विद्यापीठांचा सहभाग
आशियातील क्रमवारीत सहभागी संस्थांच्या संख्येनुसार प्रमुख देशांची स्थिती पुढीलप्रमाणे आहे.
| देश / प्रदेश | विद्यापीठांची संख्या |
|---|---|
| चीन (Mainland China) | 448 |
| भारत | 325 |
| जपान | 153 |
- चीनने 448 विद्यापीठांसह प्रथम क्रमांक कायम राखला.
- भारत 325 विद्यापीठांसह दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.
- जपान 153 विद्यापीठांसह तिसऱ्या क्रमांकावर आहे.
- चीनच्या तुलनेत भारतातील विद्यापीठांची संख्या कमी असली तरी भारताचे आशियाई उच्च शिक्षण क्षेत्रातील प्रतिनिधित्व लक्षणीय आहे. QS+1
भारतीय विद्यापीठांची संशोधन क्षेत्रातील कामगिरी
QS Asia Rankings 2027 मध्ये भारतीय विद्यापीठांची संशोधन उत्पादकता (Research Productivity) ही सकारात्मक बाजू ठरली आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे
1. Papers per Faculty
- या निकषावर आशियातील टॉप 50 संस्थांमध्ये भारताच्या 27 संस्थांचा समावेश आहे.
- आशियातील टॉप 10 मध्ये या निकषावर भारताच्या 5 संस्थांनी स्थान मिळवले आहे.
- यामध्ये IISc बंगळुरू, IIT मद्रास, IIT दिल्ली, IIT रुडकी आणि IIT रोपड यांचा समावेश आहे.
2. Staff with PhD
- या निकषावर भारतातील 15 विद्यापीठांनी 100 पैकी 100 गुण मिळवले आहेत.
- आशियातील टॉप 100 मध्ये भारताच्या 47 संस्थांचा समावेश आहे.
3. Citations per Paper
- संशोधन निबंधांच्या संदर्भांच्या प्रभावाच्या (Research Impact) बाबतीत भारताला आणखी सुधारणा करण्याची आवश्यकता आहे.
- या निकषावर आशियातील टॉप 50 मध्ये भारताच्या केवळ 3 संस्थांचा समावेश आहे.
यावरून भारतीय विद्यापीठांची संशोधन निर्मिती (Research Output) मजबूत असली, तरी संशोधनाचा आंतरराष्ट्रीय प्रभाव वाढवण्याची गरज असल्याचे दिसून येते. Education News – The Indian Express+1
भारतीय विद्यापीठांच्या क्रमवारीत घसरण होण्याची कारणे
भारतातील विद्यापीठांची एकूण संख्या वाढली असली तरी अनेक संस्थांच्या क्रमवारीत घसरण झाली आहे.
1. वाढती प्रादेशिक स्पर्धा
- 2027 च्या क्रमवारीत 195 नवीन संस्थांचा समावेश झाला.
- एकूण संस्थांची संख्या 1,722 झाली.
- त्यामुळे आशियाई विद्यापीठांमधील स्पर्धा अधिक तीव्र झाली आहे.
2. आंतरराष्ट्रीयीकरणातील मर्यादा (Internationalization)
आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी, परदेशी प्राध्यापक आणि आंतरराष्ट्रीय शैक्षणिक देवाणघेवाण या क्षेत्रांमध्ये भारतीय विद्यापीठांना अधिक प्रगती करण्याची आवश्यकता आहे.
3. संशोधनाचा प्रभाव (Research Impact)
संशोधन निबंधांची संख्या वाढणे महत्त्वाचे असले तरी त्यांना आंतरराष्ट्रीय संशोधन क्षेत्रात मिळणारे संदर्भ (Citations) आणि त्यांची गुणवत्ता देखील महत्त्वाची असते.
4. क्रमवारीतील एकूण बदल
QS च्या आकडेवारीनुसार, भारतातील मागील वर्षी क्रमवारीत असलेल्या संस्थांपैकी सुमारे 71% संस्थांच्या क्रमवारीत घसरण झाली. तथापि, जवळपास दोन-तृतीयांश भारतीय संस्थांच्या एकूण गुणांमध्ये (Overall Score) सुधारणा झाली आहे.
म्हणजेच, क्रमवारीतील घसरण ही प्रत्येक संस्थेच्या प्रत्यक्ष कामगिरीत घसरण झाल्याचे निदर्शक नाही. इतर संस्थांच्या तुलनेतील कामगिरी आणि नवीन सहभागी संस्थांचाही त्यावर परिणाम होतो. Education News – The Indian Express+1
QS आशिया युनिव्हर्सिटी रँकिंग्स : मूल्यांकनाचे निकष
QS Asia University Rankings तयार करण्यासाठी एकूण 11 निर्देशकांचा (Indicators) वापर केला जातो.
| मूल्यांकन निकष | गुणांचे प्रमाण |
|---|---|
| Academic Reputation | 30% |
| Employer Reputation | 20% |
| Faculty/Student Ratio | 10% |
| International Research Network | 10% |
| Citations per Paper | 10% |
| Papers per Faculty | 5% |
| Staff with PhD | 5% |
| International Faculty Ratio | 2.5% |
| International Student Ratio | 2.5% |
| Inbound Exchange Students Ratio | 2.5% |
| Outbound Exchange Students Ratio | 2.5% |
| एकूण | 100% |
मूल्यांकन निकषांचा सोपा अर्थ
1. Academic Reputation (30%)
शैक्षणिक क्षेत्रातील तज्ज्ञ आणि प्राध्यापक यांच्या सर्वेक्षणातून विद्यापीठाची शैक्षणिक प्रतिष्ठा तपासली जाते.
2. Employer Reputation (20%)
विद्यापीठातून शिक्षण घेतलेल्या विद्यार्थ्यांच्या गुणवत्तेबाबत नियोक्त्यांचे मत विचारात घेतले जाते.
3. Faculty/Student Ratio (10%)
विद्यापीठातील प्राध्यापक आणि विद्यार्थ्यांचे प्रमाण तपासले जाते.
4. International Research Network (10%)
इतर देशांतील विद्यापीठे आणि संशोधन संस्थांसोबत असलेले आंतरराष्ट्रीय संशोधन सहकार्य तपासले जाते.
5. Citations per Paper (10%)
विद्यापीठाने प्रकाशित केलेल्या संशोधन निबंधांना इतर संशोधनांमध्ये किती संदर्भ दिले जातात, याचे मूल्यांकन केले जाते.
6. Papers per Faculty (5%)
प्राध्यापकांच्या संख्येच्या तुलनेत प्रकाशित होणाऱ्या संशोधन निबंधांचे प्रमाण तपासले जाते.
7. Staff with PhD (5%)
पीएचडी किंवा समकक्ष सर्वोच्च संशोधन पदवी असलेल्या प्राध्यापकांचे प्रमाण तपासले जाते.
8. Internationalization (10%)
परदेशी प्राध्यापक, परदेशी विद्यार्थी आणि विद्यार्थी देवाणघेवाण कार्यक्रमांच्या माध्यमातून विद्यापीठाचे आंतरराष्ट्रीय स्वरूप तपासले जाते.
QS Quacquarelli Symonds (QS) : महत्त्वाची माहिती
| घटक | माहिती |
|---|---|
| पूर्ण नाव | Quacquarelli Symonds |
| संक्षिप्त नाव | QS |
| कार्यक्षेत्र | उच्च शिक्षण आणि विद्यापीठ क्रमवारी |
| प्रमुख क्रमवारी | QS World University Rankings |
| प्रादेशिक क्रमवारी | QS Asia University Rankings |
| आशिया क्रमवारीची सुरुवात | 2009 |
| क्रमवारीचे स्वरूप | वार्षिक |
QS ही आंतरराष्ट्रीय उच्च शिक्षण क्षेत्रातील संस्था असून ती जगभरातील विद्यापीठांचे विविध निकषांवर मूल्यांकन करून क्रमवारी प्रसिद्ध करते. topuniversities.com+1
विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
- क्रमवारी — QS World University Rankings: Asia 2027
- क्रमवारी प्रसिद्ध करणारी संस्था — QS Quacquarelli Symonds
- प्रकाशन दिनांक — 3 नोव्हेंबर 2026
- आशियातील विद्यापीठांची संख्या — 1,722
- सहभागी देश व प्रदेश — 26
- नवीन सहभागी संस्था — 195
- आशियातील प्रथम क्रमांक — The University of Hong Kong
- आशियातील द्वितीय क्रमांक — Peking University
- आशियातील तृतीय क्रमांक — Tsinghua University
- भारतातील सर्वोच्च संस्था — IIT दिल्ली
- IIT दिल्लीचा आशियातील क्रमांक — 66
- भारतातील संस्थांची संख्या — 325
- संस्थांच्या संख्येनुसार भारताचा क्रमांक — दुसरा
- चीनमधील विद्यापीठांची संख्या — 448
- भारतातील टॉप 200 मधील संस्था — 21
- QS Asia Rankings ची सुरुवात — 2009
परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्व
MPSC पूर्व परीक्षा (Prelims):
या विषयावर खालील घटकांवर प्रश्न विचारले जाऊ शकतात:
- QS Asia University Rankings प्रसिद्ध करणारी संस्था.
- 2027 च्या क्रमवारीतील भारताचे स्थान.
- भारतातील सर्वोच्च क्रमांकाचे विद्यापीठ.
- आशियातील प्रथम क्रमांकाचे विद्यापीठ.
- आशियातील टॉप 10 विद्यापीठे.
- QS क्रमवारीचे मूल्यांकन निकष व त्यांचे गुणांचे प्रमाण.
- भारतातील विद्यापीठांची संशोधन क्षेत्रातील कामगिरी.
MPSC मुख्य परीक्षा (Mains):
उच्च शिक्षणाची गुणवत्ता, संशोधन व विकास (R&D), आंतरराष्ट्रीय शैक्षणिक सहकार्य, उच्च शिक्षणाचे आंतरराष्ट्रीयीकरण आणि भारतीय विद्यापीठांची जागतिक स्पर्धात्मकता या अनुषंगाने या विषयाचा उपयोग होऊ शकतो.
सरावासाठी महत्त्वाचे बहुपर्यायी प्रश्न (MCQs)
प्रश्न 1. QS Asia University Rankings 2027 कोणत्या संस्थेद्वारे प्रसिद्ध करण्यात आली?
A) UNESCO
B) QS Quacquarelli Symonds
C) World Bank
D) OECD
योग्य उत्तर : B
स्पष्टीकरण: QS Quacquarelli Symonds ही आंतरराष्ट्रीय उच्च शिक्षण क्षेत्रातील संस्था आहे.
प्रश्न 2. QS Asia University Rankings 2027 मध्ये भारतातील सर्वोच्च क्रमांकाचे विद्यापीठ कोणते आहे?
A) IIT बॉम्बे
B) IISc बंगळुरू
C) IIT दिल्ली
D) IIT मद्रास
योग्य उत्तर : C
स्पष्टीकरण: IIT दिल्लीने आशियात 66 वा क्रमांक मिळवला.
प्रश्न 3. QS Asia Rankings 2027 मध्ये आशियातील प्रथम क्रमांकाचे विद्यापीठ कोणते आहे?
A) Peking University
B) Tsinghua University
C) National University of Singapore
D) The University of Hong Kong
योग्य उत्तर : D
प्रश्न 4. QS Asia University Rankings 2027 मध्ये भारतातील किती संस्थांचा समावेश आहे?
A) 294
B) 305
C) 325
D) 335
योग्य उत्तर : C
प्रश्न 5. QS Asia University Rankings मध्ये Academic Reputation या निकषाला किती गुणांचे महत्त्व आहे?
A) 10%
B) 20%
C) 30%
D) 40%
योग्य उत्तर : C
प्रश्न 6. QS Asia Rankings 2027 मध्ये आशियातील किती विद्यापीठांचा समावेश आहे?
A) 1,526
B) 1,622
C) 1,722
D) 1,822
योग्य उत्तर : C
प्रश्न 7. QS Asia Rankings मध्ये Papers per Faculty या निकषाला किती गुण आहेत?
A) 2.5%
B) 5%
C) 10%
D) 20%
योग्य उत्तर : B
प्रश्न 8. QS Asia Rankings ची सुरुवात कोणत्या वर्षी झाली?
A) 2005
B) 2007
C) 2009
D) 2012
योग्य उत्तर : C
एका मिनिटात उजळणी (One-Minute Revision)
- QS Asia University Rankings 2027 — 3 नोव्हेंबर 2026 रोजी प्रसिद्ध.
- क्रमवारी प्रसिद्ध करणारी संस्था — QS Quacquarelli Symonds.
- आशियातील एकूण विद्यापीठे — 1,722.
- सहभागी देश व प्रदेश — 26.
- भारतातील विद्यापीठे — 325.
- संस्थांच्या संख्येनुसार भारत — दुसऱ्या स्थानी.
- आशियातील प्रथम क्रमांक — University of Hong Kong.
- भारतातील प्रथम क्रमांक — IIT दिल्ली (66 वा).
- भारतातील नवीन सहभागी संस्था — 34.
- Academic Reputation — 30%.
- Employer Reputation — 20%.
- QS Asia Rankings ची सुरुवात — 2009.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
1. QS Asia University Rankings 2027 कोणी प्रसिद्ध केली?
QS Quacquarelli Symonds या संस्थेने.
2. QS Asia Rankings 2027 मध्ये भारतातील प्रथम क्रमांकाचे विद्यापीठ कोणते?
IIT दिल्ली (आशियातील 66 वा क्रमांक).
3. आशियातील सर्वोच्च विद्यापीठ कोणते आहे?
The University of Hong Kong.
4. QS Asia Rankings 2027 मध्ये भारतातील किती विद्यापीठांचा समावेश आहे?
325 विद्यापीठांचा.
5. QS Asia University Rankings ची सुरुवात कधी झाली?
2009 मध्ये.
संबंधित विषय
- QS World University Rankings 2027
- National Institutional Ranking Framework (NIRF)
- भारतातील उच्च शिक्षण व्यवस्था
- राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 (NEP 2020)
- भारतातील IIT आणि IISc संस्था
प्रमुख संदर्भ:
