मुख्यमंत्री शौर्य पदक : धाडसी पोलिसांना ₹50 हजार, पदक व प्रशस्तीपत्र

धाडसी पोलिसांना ‘मुख्यमंत्री शौर्य पदक’; ₹50 हजार रोख पुरस्कार

महाराष्ट्रातील पोलीस अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांनी कर्तव्य बजावताना दाखविलेल्या साहसी आणि उल्लेखनीय शौर्याचा सन्मान करण्यासाठी ‘मुख्यमंत्री शौर्य पदक’ सुरू करण्यास राज्य मंत्रिमंडळाने 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी मंजुरी दिली. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या मंत्रिमंडळ बैठकीत हा निर्णय घेण्यात आला.

या पुरस्काराचे स्वरूप ₹50,000 रोख रक्कम, पदक आणि प्रशस्तीपत्र असे असेल. विशेष म्हणजे, हे पदक मरणोत्तरही प्रदान करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.

मुख्यमंत्री शौर्य पदक म्हणजे काय?

कर्तव्य बजावताना जीवाची किंवा सुरक्षिततेची पर्वा न करता जोखीम पत्करून धाडसी कामगिरी करणाऱ्या महाराष्ट्र पोलीस दलातील अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना राज्यस्तरावर सन्मानित करण्यासाठी ही योजना सुरू करण्यात आली आहे.

या योजनेचा मुख्य उद्देश पोलीस दलातील अधिकारी आणि अंमलदारांच्या शौर्याची दखल घेणे तसेच त्यांचे मनोबल उंचावणे हा आहे.

पुरस्काराचे स्वरूप

घटक	माहिती
पुरस्काराचे नाव	मुख्यमंत्री शौर्य पदक
राज्य	महाराष्ट्र
लाभार्थी	पोलीस अधिकारी व कर्मचारी
कामगिरी	साहसी/शौर्यपूर्ण कर्तव्य
रोख पुरस्कार	₹50,000
इतर सन्मान	पदक व प्रशस्तीपत्र
घोषणा	दरवर्षी 1 मेच्या पूर्वसंध्येला
मरणोत्तर पुरस्कार	होय
निवड	त्रिस्तरीय समिती प्रक्रियेद्वारे

दरवर्षी 1 मेच्या पूर्वसंध्येला घोषणा

महाराष्ट्र दिन म्हणजेच 1 मेच्या पूर्वसंध्येला दरवर्षी मुख्यमंत्री शौर्य पदकांची घोषणा केली जाणार आहे. मात्र, दरवर्षी किती पदके द्यायची याची निश्चित संख्या ठेवण्यात आलेली नाही.

राज्यभरातून प्राप्त होणारे क्षेत्रीय स्तरावरील कामगिरीचे अहवाल आणि प्रस्ताव यांचा विचार करून पदकांची संख्या निश्चित केली जाईल.

2026 साठी विशेष महत्त्व

या योजनेच्या पहिल्या पुरस्कारासाठी 1 जानेवारी 2026 पासून केलेल्या शौर्यपूर्ण कामगिरीचा विचार केला जाणार असल्याचे मंत्रिमंडळाच्या निर्णयाच्या वृत्तांत नमूद करण्यात आले आहे.

मुख्यमंत्री शौर्य पदकाची निवड प्रक्रिया

या पुरस्कारासाठी त्रिस्तरीय निवड प्रक्रिया निश्चित करण्यात आली आहे.

• जिल्हास्तरावरून पोलीस अधीक्षक (SP) संबंधित परिक्षेत्राच्या विशेष पोलीस महानिरीक्षकांमार्फत प्रस्ताव पाठवतील.
• पोलीस आयुक्त थेट पोलीस महासंचालकांकडे प्रस्ताव पाठवतील.
• राज्य पातळीवर पोलीस महासंचालकांच्या अध्यक्षतेखाली निवड समिती असेल.
• त्यानंतर गृह विभागाच्या अपर मुख्य सचिवांच्या अध्यक्षतेखालील समिती प्रस्तावांचा विचार करेल.
• पुढे प्रस्ताव गृहमंत्री आणि मुख्यमंत्री यांच्याकडे अंतिम मंजुरीसाठी सादर केले जातील.

ही प्रक्रिया म्हणजे केवळ एक पुरस्कार देण्याची तरतूद नसून, कामगिरीचे मूल्यांकन → शिफारस → राज्यस्तरीय छाननी → अंतिम मंजुरी अशी संस्थात्मक पद्धत आहे.

केंद्राच्या पोलीस शौर्य पुरस्कारांच्या धर्तीवर राज्यस्तरीय सन्मान

केंद्र सरकारच्या गृह मंत्रालयाकडून पोलीस अधिकारी व कर्मचाऱ्यांच्या शौर्यपूर्ण कामगिरीसाठी विविध पदके दिली जातात. महाराष्ट्रात त्याच धर्तीवर स्वतंत्र राज्यस्तरीय ‘मुख्यमंत्री शौर्य पदक’ सुरू करण्यात आले आहे.

महाराष्ट्राबरोबरच काही इतर राज्यांमध्येही पोलीस दलातील उत्कृष्ट कामगिरीचा राज्यस्तरावर गौरव करण्यासाठी पुरस्कार योजना आहेत.

महाराष्ट्रासाठी हा निर्णय का महत्त्वाचा?

महाराष्ट्र पोलीस दलाला माओवादविरोधी कारवाई, दहशतवादविरोधी सुरक्षा, संघटित गुन्हेगारी, तस्करी, कायदा-सुव्यवस्था आणि आपत्कालीन परिस्थिती अशा विविध क्षेत्रांत काम करावे लागते. त्यामुळे धोकादायक परिस्थितीत उल्लेखनीय कामगिरी करणाऱ्या अधिकारी-कर्मचाऱ्यांना स्वतंत्र राज्यस्तरीय सन्मान देणे हा या निर्णयाचा महत्त्वाचा भाग आहे.

विशेषतः गडचिरोली आणि गोंदिया यांसारख्या माओवादप्रभावित भागांमध्ये काम करणाऱ्या पोलिसांसाठी अशा सन्मानाचे महत्त्व अधिक ठरू शकते.

---

विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

• पुरस्कार: मुख्यमंत्री शौर्य पदक
• राज्य: महाराष्ट्र
• मंजुरी: महाराष्ट्र मंत्रिमंडळ, 6 ऑक्टोबर 2026
• लाभार्थी: पोलीस अधिकारी व कर्मचारी
• उद्देश: साहसी व शौर्यपूर्ण कामगिरीचा सन्मान
• रोख पुरस्कार: ₹50,000
• सन्मान: पदक + प्रशस्तीपत्र
• घोषणा: दरवर्षी 1 मेच्या पूर्वसंध्येला
• मरणोत्तर पुरस्कार: होय
• निवड: त्रिस्तरीय समिती प्रक्रिया
• 2026 साठी विचाराधीन कामगिरी: 1 जानेवारी 2026 पासूनची कामगिरी

परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्व

हा विषय MPSC Prelims – महाराष्ट्र चालू घडामोडी, राज्य प्रशासन आणि पोलीस/गृह विभागाशी संबंधित Current Affairs यासाठी महत्त्वाचा आहे.

विशेषतः खालील जोड्या लक्षात ठेवा:

मुख्यमंत्री शौर्य पदक → महाराष्ट्र → पोलीस अधिकारी/कर्मचारी → ₹50,000 → पदक + प्रशस्तीपत्र → 1 मेच्या पूर्वसंध्येला घोषणा

---

Quick Revision Table

प्रश्न	उत्तर
मुख्यमंत्री शौर्य पदक कोणत्या राज्याचे?	महाराष्ट्र
योजना कोणासाठी?	पोलीस अधिकारी व कर्मचारी
कशासाठी?	साहसी व शौर्यपूर्ण कामगिरी
रोख पुरस्कार किती?	₹50,000
पुरस्काराचे इतर स्वरूप	पदक व प्रशस्तीपत्र
घोषणा कधी?	1 मेच्या पूर्वसंध्येला
निवड प्रक्रिया	त्रिस्तरीय समिती
मरणोत्तर पुरस्कार?	होय
2026 साठी कामगिरीचा कालावधी	1 जानेवारी 2026 पासून

---

संभाव्य MPSC प्रश्न

प्रश्न 1

‘मुख्यमंत्री शौर्य पदक’ कोणत्या राज्य सरकारने सुरू करण्यास मंजुरी दिली?

A) गुजरात
B) महाराष्ट्र
C) मध्य प्रदेश
D) कर्नाटक

उत्तर: B) महाराष्ट्र

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाने 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी मुख्यमंत्री शौर्य पदक योजनेला मंजुरी दिली.

---

प्रश्न 2

मुख्यमंत्री शौर्य पदकासोबत किती रोख पुरस्कार दिला जाणार आहे?

A) ₹25,000
B) ₹50,000
C) ₹75,000
D) ₹1 लाख

उत्तर: B) ₹50,000

---

प्रश्न 3

मुख्यमंत्री शौर्य पदकाची घोषणा दरवर्षी कधी केली जाणार आहे?

A) 26 जानेवारी
B) 15 ऑगस्ट
C) 1 मेच्या पूर्वसंध्येला
D) 6 डिसेंबर

उत्तर: C) 1 मेच्या पूर्वसंध्येला

---

प्रश्न 4

मुख्यमंत्री शौर्य पदकासाठी खालीलपैकी कोणती बाब योग्य आहे?

1. पोलीस अधिकारी व कर्मचाऱ्यांचा सन्मान केला जाईल.
2. ₹50,000 रोख पुरस्कार दिला जाईल.
3. मरणोत्तर पदक देण्याची तरतूद आहे.
4. पदकांची दरवर्षी निश्चित संख्या असेल.

योग्य पर्याय:

A) फक्त 1 आणि 2
B) फक्त 1, 2 आणि 3
C) फक्त 2, 3 आणि 4
D) सर्व योग्य

उत्तर: B) फक्त 1, 2 आणि 3

स्पष्टीकरण: पदकांची संख्या निश्चित ठेवण्यात आलेली नाही; ती प्राप्त अहवाल व प्रस्तावांवर आधारित असेल.

---

प्रश्न 5

मुख्यमंत्री शौर्य पदकाच्या निवड प्रक्रियेसंदर्भात खालीलपैकी योग्य विधान कोणते?

A) फक्त जिल्हाधिकारी निवड करतात
B) फक्त मुख्यमंत्री निवड करतात
C) त्रिस्तरीय समिती प्रक्रियेद्वारे निवड केली जाते
D) केंद्र सरकारची समिती निवड करते

उत्तर: C) त्रिस्तरीय समिती प्रक्रियेद्वारे निवड केली जाते

---

One-Liner Revision

महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाने 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी साहसी कामगिरी करणाऱ्या पोलीस अधिकारी व कर्मचाऱ्यांसाठी ‘मुख्यमंत्री शौर्य पदक’ योजनेला मंजुरी दिली.

मुख्यमंत्री शौर्य पदकाचे स्वरूप ₹50,000 रोख पुरस्कार, पदक आणि प्रशस्तीपत्र असे आहे.

मुख्यमंत्री शौर्य पदकांची घोषणा दरवर्षी 1 मेच्या पूर्वसंध्येला केली जाणार आहे.

मुख्यमंत्री शौर्य पदक मरणोत्तरही प्रदान करता येणार आहे.

एका मिनिटात उजळणी

• 🏅 पुरस्कार: मुख्यमंत्री शौर्य पदक
• 🏛️ राज्य: महाराष्ट्र
• 👮 लाभार्थी: पोलीस अधिकारी व कर्मचारी
• 💰 रोख: ₹50,000
• 📜 इतर सन्मान: पदक + प्रशस्तीपत्र
• 📅 घोषणा: 1 मेच्या पूर्वसंध्येला
• ⚔️ आधार: साहसी/शौर्यपूर्ण कामगिरी
• ⚰️ मरणोत्तर: तरतूद आहे
• 🗂️ निवड: त्रिस्तरीय समिती

संबंधित विषय

• महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाचे महत्त्वाचे निर्णय 2026
• महाराष्ट्र पोलीस : रचना व कार्य
• केंद्र सरकारचे Police Gallantry Awards
• महाराष्ट्रातील अंतर्गत सुरक्षा

संपादकीय नोंद: दिलेल्या वृत्तपत्रातील बातमीशी जुळणारे 6 ऑक्टोबर 2026 चे स्वतंत्र वृत्तस्रोत तपासले. पुरस्काराचे ₹50,000 रोख + पदक + प्रशस्तीपत्र, 1 मेच्या पूर्वसंध्येला घोषणा, त्रिस्तरीय निवड प्रक्रिया आणि मरणोत्तर पुरस्काराची तरतूद या मुख्य बाबी एकापेक्षा अधिक वृत्तस्रोतांमध्ये सुसंगत आढळतात.