MPSC राज्यसेवा, संयुक्त गट-ब, गट-क आणि इतर स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी 17 ऑक्टोबर 2026 च्या महत्त्वाच्या चालू घडामोडी येथे दिल्या आहेत. आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार, जागतिक निर्देशांक, महत्त्वाचे दिवस, सायबर सुरक्षा आणि क्रीडा क्षेत्रातील घडामोडींचा परीक्षेच्या दृष्टीने अभ्यास करा.
1. Wildlife Photographer of the Year 2026
इटलीचे वन्यजीव छायाचित्रकार Federico Veronesi यांना Wildlife Photographer of the Year 2026 चा मुख्य पुरस्कार मिळाला. 13 ऑक्टोबर 2026 रोजी जाहीर झालेल्या या पुरस्काराचे आयोजन लंडनमधील Natural History Museum ने केले.
- आवृत्ती: 62 वी
- मुख्य विजेते: Federico Veronesi (इटली)
- विजेते छायाचित्र: The Aftermath
- ठिकाण: Huab River Valley, Namibia
- युवा गटातील विजेता: Oscar Whitfield
- युवा विजेते छायाचित्र: Labour of Love
The Aftermath या छायाचित्रात मृत पिलाला वाहून नेणारी हत्तीण दाखवण्यात आली आहे. तर Labour of Love या छायाचित्रात शेणाचा गोळा ढकलणारा शेणकिडा दिसतो.
MPSC साठी महत्त्वाचे: स्पर्धेच्या इतिहासात प्रथमच मुख्य विजेते आणि युवा विजेते या दोघांची छायाचित्रे कृष्णधवल (Black and White) होती.
2. Friendliest Cities Index 2026 : मेरिदा प्रथम
मेक्सिकोमधील मेरिदा (Mérida) शहराला Friendliest Cities Index 2026 मध्ये जगातील सर्वाधिक मैत्रीपूर्ण शहर म्हणून पहिले स्थान मिळाले. हा निर्देशांक ऑनलाइन प्रवास मंच Fernwayer ने प्रकाशित केला.
या अभ्यासात 200 शहरांशी संबंधित 12 लाखांहून अधिक Reddit टिप्पण्यांचे विश्लेषण करण्यात आले. त्यात शहरांबद्दलच्या मैत्रीपूर्ण, स्वागतार्ह किंवा नकारात्मक अनुभवांशी संबंधित शब्दांचा विचार करण्यात आला.
प्रमुख क्रमवारी:
- प्रथम — Mérida, मेक्सिको (95.0 गुण)
- द्वितीय — Glasgow, स्कॉटलंड (94.9 गुण)
- तृतीय — Bogotá, कोलंबिया (94.5 गुण)
- भारतातील दिल्ली — 193 वा क्रमांक (43.6 गुण)
- शेवटचे स्थान — Buenos Aires, अर्जेंटिना (200 वा क्रमांक)
MPSC साठी महत्त्वाचे: मेरिदा हे मेक्सिकोमध्ये आहे. हा निर्देशांक Fernwayer ने तयार केला असून तो ऑनलाइन प्रवाशांच्या अनुभवांवर आधारित आहे.
3. जागतिक अन्न दिन 2026 (World Food Day)
दरवर्षी 16 ऑक्टोबर रोजी जागतिक अन्न दिन साजरा केला जातो. भूक, कुपोषण आणि अन्नसुरक्षेबाबत जागरूकता निर्माण करणे हा या दिवसाचा प्रमुख उद्देश आहे.
- 2026 ची थीम: Innovate Today, Nourish Tomorrow
- मराठी अर्थ: आज नवोन्मेष, उद्याचे पोषण
- संबंधित संस्था: Food and Agriculture Organization (FAO)
- FAO स्थापना: 16 ऑक्टोबर 1945
- स्थापनेचे ठिकाण: क्यूबेक शहर, कॅनडा
- मुख्यालय: रोम, इटली
- पहिला जागतिक अन्न दिन: 16 ऑक्टोबर 1981
1979 मध्ये FAO च्या 20 व्या परिषदेत जागतिक अन्न दिन साजरा करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.
FAO ही संयुक्त राष्ट्रांची विशेषीकृत संस्था असून कृषी, पोषण, अन्नसुरक्षा, मत्स्यव्यवसाय आणि शाश्वत अन्न प्रणालींच्या विकासासाठी कार्य करते.
MPSC साठी महत्त्वाचे: FAO चे पूर्ण नाव, स्थापना वर्ष, मुख्यालय, जागतिक अन्न दिन आणि 2026 ची थीम यांची उजळणी करा.
4. जागतिक बहुआयामी गरिबी निर्देशांक 2026 (Global MPI)
संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) आणि ऑक्सफर्ड विद्यापीठाशी संबंधित Oxford Poverty and Human Development Initiative (OPHI) यांनी Global Multidimensional Poverty Index 2026 प्रसिद्ध केला.
अहवालातील प्रमुख आकडेवारीनुसार, अभ्यासात समाविष्ट 108 देशांतील सुमारे 6.3 अब्ज लोकसंख्येपैकी 1.2 अब्ज लोक तीव्र बहुआयामी गरिबीत जगतात.
- प्रकाशन दिनांक: 12 ऑक्टोबर 2026
- अभ्यासातील देश: 108
- तीव्र बहुआयामी गरिबीत असलेले लोक: 120 कोटी
- संबंधित लोकसंख्येतील प्रमाण: 18.9%
- गरीब लोकांमधील बालके: 61.7 कोटी
- ग्रामीण भागातील गरीब लोकांचे प्रमाण: 80% पेक्षा जास्त
बहुआयामी गरिबी म्हणजे काय?
बहुआयामी गरिबी (Multidimensional Poverty) मोजताना केवळ उत्पन्नाचा विचार केला जात नाही. आरोग्य, शिक्षण आणि जीवनमान या तीन प्रमुख परिमाणांमधील वंचितता विचारात घेतली जाते.
MPSC साठी महत्त्वाचे:
- UNDP ची स्थापना — 1965
- UNDP चे मुख्यालय — न्यूयॉर्क
- Global MPI — UNDP आणि OPHI
- Human Development Report — UNDP
5. Bangkok Blueprint : सायबर आर्थिक फसवणुकीला आळा
डिजिटल आर्थिक सेवांमधील ऑनलाइन फसवणूक रोखण्यासाठी Bangkok Blueprint ही चौकट चर्चेत आली. 14 ऑक्टोबर 2026 रोजीच्या घोषणेशी संबंधित या उपक्रमात International Monetary Fund (IMF) आणि World Bank Group यांचा सहभाग आहे.
या चौकटीचा उद्देश डिजिटल बँकिंग, ऑनलाइन पेमेंट आणि इतर वित्तीय सेवांमधील फसवणूक रोखणे, तिचा शोध घेणे आणि योग्य कारवाईसाठी यंत्रणा मजबूत करणे हा आहे.
- संबंधित संस्था: IMF आणि World Bank Group
- सहकार्य: Bank of Thailand
- रचना: 12 प्रमुख विचारमुद्दे आणि 5 स्तंभ
- संबंधित विषय: सायबर सुरक्षा, डिजिटल वित्तीय सेवा आणि ग्राहक संरक्षण
ऑनलाइन आर्थिक फसवणुकीमुळे नागरिकांचे आर्थिक नुकसान होण्याबरोबरच डिजिटल व्यवहारांवरील विश्वासही कमी होऊ शकतो. त्यामुळे वित्तीय संस्था, नियामक आणि संबंधित यंत्रणांमधील समन्वय महत्त्वाचा ठरतो.
MPSC साठी महत्त्वाचे: Bangkok Blueprint चा संबंध डिजिटल वित्तीय सेवांमधील सायबर फसवणूक रोखण्याशी आहे.
6. पुरुषांची आशियाई चॅम्पियन्स ट्रॉफी 2026
पुरुषांची आशियाई चॅम्पियन्स ट्रॉफी 2026 ही हॉकी स्पर्धा 27 ऑक्टोबर ते 5 नोव्हेंबर 2026 या कालावधीत पंजाबमध्ये आयोजित केली जाणार आहे.
- साखळी सामने: Olympian Surjit Singh Hockey Stadium, जालंधर
- उपांत्य व अंतिम सामने: Olympian Balbir Singh Senior Hockey Stadium, मोहाली
- सहभागी संघ: भारत, बांगलादेश, चीन, जपान, मलेशिया आणि दक्षिण कोरिया
पाकिस्तानने माघार घेतल्यानंतर बांगलादेशाचा समावेश करण्यात आला.
स्पर्धेचा इतिहास
पुरुषांची आशियाई चॅम्पियन्स ट्रॉफी प्रथम 2011 मध्ये चीनमध्ये आयोजित करण्यात आली. भारताने पहिल्याच आवृत्तीत विजेतेपद मिळवले.
भारताने 2011, 2016, 2018, 2023 आणि 2024 या वर्षांत विजेतेपदे मिळवली आहेत. 2018 मध्ये भारत आणि पाकिस्तान यांना संयुक्त विजेता घोषित करण्यात आले होते.
- आशियाई हॉकी महासंघाची स्थापना: 1958
- स्थापनेचे ठिकाण: टोकियो, जपान
- मुख्यालय: क्वालालंपूर, मलेशिया
MPSC साठी महत्त्वाचे: स्पर्धेचा कालावधी, यजमान राज्य, सहभागी संघ आणि भारताची विजेतेपदे लक्षात ठेवा.
झटपट उजळणी (Quick Revision)
| विषय | महत्त्वाची माहिती |
|---|---|
| Wildlife Photographer of the Year | Federico Veronesi |
| The Aftermath | नामिबिया |
| Friendliest Cities Index | Mérida, मेक्सिको |
| जागतिक अन्न दिन | 16 ऑक्टोबर |
| FAO मुख्यालय | रोम, इटली |
| Global MPI 2026 | UNDP आणि OPHI |
| Bangkok Blueprint | सायबर आर्थिक फसवणूक प्रतिबंध |
| Asian Champions Trophy 2026 | पंजाब |
| पहिली आशियाई चॅम्पियन्स ट्रॉफी | 2011, चीन |
| आशियाई हॉकी महासंघाचे मुख्यालय | क्वालालंपूर, मलेशिया |
एका मिनिटात उजळणी
- Wildlife Photographer of the Year: Federico Veronesi — The Aftermath.
- Young Wildlife Photographer: Oscar Whitfield — Labour of Love.
- Friendliest Cities Index: Mérida, Mexico प्रथम.
- World Food Day: 16 ऑक्टोबर; 2026 ची थीम — Innovate Today, Nourish Tomorrow.
- FAO: स्थापना 1945; मुख्यालय रोम.
- Global MPI 2026: 108 देश; 1.2 अब्ज लोक बहुआयामी गरिबीत.
- Bangkok Blueprint: IMF आणि World Bank; वित्तीय सायबर फसवणुकीविरुद्ध चौकट.
- Asian Champions Trophy 2026: पंजाब; जालंधर आणि मोहाली.
- भारताची आशियाई चॅम्पियन्स ट्रॉफी विजेतेपदे: पाच.
MPSC सराव प्रश्न (MCQs)
प्रश्न 1. Wildlife Photographer of the Year 2026 चा मुख्य पुरस्कार कोणाला मिळाला?
A) Oscar Whitfield
B) Federico Veronesi
C) David Attenborough
D) James Lewin
उत्तर: B) Federico Veronesi
प्रश्न 2. जागतिक अन्न दिन कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?
A) 5 जून
B) 16 ऑक्टोबर
C) 24 ऑक्टोबर
D) 10 डिसेंबर
उत्तर: B) 16 ऑक्टोबर
प्रश्न 3. Global Multidimensional Poverty Index कोणत्या तीन प्रमुख परिमाणांवर आधारित आहे?
A) उत्पन्न, रोजगार आणि व्यापार
B) आरोग्य, शिक्षण आणि जीवनमान
C) लोकसंख्या, क्षेत्रफळ आणि हवामान
D) बचत, कर्ज आणि गुंतवणूक
उत्तर: B) आरोग्य, शिक्षण आणि जीवनमान
प्रश्न 4. Bangkok Blueprint चा प्रमुख उद्देश कोणता?
A) जागतिक व्यापार वाढवणे
B) डिजिटल वित्तीय सेवांमधील फसवणूक रोखणे
C) कृषी उत्पादन वाढवणे
D) हवामान बदलावर नियंत्रण मिळवणे
उत्तर: B) डिजिटल वित्तीय सेवांमधील फसवणूक रोखणे
प्रश्न 5. पुरुषांची आशियाई चॅम्पियन्स ट्रॉफी प्रथम कोणत्या वर्षी आयोजित करण्यात आली?
A) 2008
B) 2010
C) 2011
D) 2014
उत्तर: C) 2011
अभ्यास सूचना: दररोजच्या चालू घडामोडींची उजळणी करताना व्यक्ती, पुरस्कार, संस्था, दिनांक, ठिकाण आणि महत्त्वाचे निर्देशांक यांची स्वतंत्र नोंद ठेवा. नियमित MCQ सराव केल्याने तथ्ये लक्षात ठेवण्यास मदत होते.
