महत्त्वाची सूचना

MPSC राज्यसेवा व संयुक्त पूर्व परीक्षा अपडेट्स व सराव प्रश्नसंच प्रसिद्ध!

अलंकारिक शब्द व त्यांचे अर्थ

calendar_today update person लेखक: soni soni verified MPSC Today अधिकृत लेख
अलंकारिक शब्द व त्यांचे अर्थ
अलंकारिक शब्द व त्यांचे अर्थ
notifications_active

दररोज मोफत अपडेट्स, चालू घडामोडी व PDF नोट्स मिळवा

आमच्या अधिकृत चॅनल्सवर त्वरित सामील व्हा:

स्पर्धा परीक्षा उपयुक्त: MPSC (राज्यसेवा, गट ब व क), पोलीस भरती, तलाठी व इतर सर्व परीक्षांसाठी विचारले जाणारे महत्त्वाचे अलंकारिक शब्द व त्यांचे अर्थ येथे वर्णानुक्रमे दिले आहेत. शोधण्यासाठी खालील जलद अनुक्रमणिकेचा वापर करा.

जलद अनुक्रमणिका (Alphabetical Index)

अ

शब्द अर्थ
अकरावा रुद्र अतिशय तापट स्वभावाची व्यक्ती
अकलेचा कांदा / खंदक अत्यंत मूर्ख माणूस
अक्कलशून्य काहीही बुद्धी नसणारा मूर्ख मनुष्य
अक्काबाईचा फेरा अतिशय गरिबी / दारिद्र्याची अवस्था येणे
अंगावरचे बाळ अतिशय लहान मूल / अजाण बालक
अजागळ मनुष्य कामचुकार, बावळट मनुष्य
अजातशत्रू ज्याला कोणीही शत्रू नाही असा मनुष्य (सर्वांचा मित्र)
अजापुत्र ज्याला कोणी वाली नाही असा दुर्बल मनुष्य / बळीचा बकरा
अडेलतट्टू आपलाच हेका चालवणारा / हट्टी माणूस
अडणीवरचा शंख निरुपयोगी मनुष्य
अंधेरनगरी ताळतंत्र नसलेला अनागोंदी कारभार
अरण्यपंडित नको तिथे पांडित्य मिरवणारा मनुष्य
अरण्यरुदन निष्फळ आक्रोश / निरुपयोगी उपदेश
अर्धचंद्र काढून टाकणे / गचांडी देणे
अल्लाची गाय अतिशय गरीब, निरुपद्रवी मनुष्य
अवदसा वाईट स्थिती होईल अशी बुद्धी / दुर्बुद्धी
अष्टपैलू अनेक बाबतीत निष्णात / सर्वगुणसंपन्न
अळवावरचे पाणी क्षणभंगुर गोष्ट / फार काळ न टिकणारे

आ

शब्द अर्थ
आकाशपुष्प कधीही न घडणारी अशक्य गोष्ट
आग्यावेताळ अत्यंत रागीट मनुष्य
आंधळ्याची काठी दुर्बळाला असणारा एकमेव आधार
आंधळ्याची माळ अंधश्रद्धेने वागणारी मूर्ख लोकांची टोळी
आनंदीबाई दुष्ट व पाताळयंत्री स्त्री
आळशावर गंगा काहीही कष्ट न करता अनायासे मिळालेला लाभ

इ / ई

शब्द अर्थ
इनमीन तीन / साडेतीन फारच थोडी माणसे
इडापीडा सर्व प्रकारची संकटे किंवा दुःखे
ईडालिंबू क्षुल्लक अथवा उपद्रवी मनुष्य

उ / ऊ

शब्द अर्थ
उंटावरचा शहाणा मूर्खपणाचा सल्ला देणारा माणूस
उंबराचे फूल क्वचित घडणारी गोष्ट / अत्यंत दुर्मिळ वस्तू
उपटसुंभ अचानक येऊन हक्क गाजवणारा भलताच मनुष्य
उलटी अंबारी भीक मागण्याची पाळी येणे / दिवाळखोरी निघणे

ए / ऐ

शब्द अर्थ
एका माळेचे मणी एकाच स्वभावाची किंवा प्रवृत्तीची माणसे
एरंडाचे गुऱ्हाळ कंटाळवाणी, लांबलचक व निरर्थक बडबड
ऐरावत अतिशय श्रेष्ठ किंवा वैभवशाली व्यक्ती / वस्तू

ओ / औ

शब्द अर्थ
ओझ्याचा बैल लादलेले काम निमूटपणे करणारा
औट घटकेचे राज्य अल्पकाळ टिकणारी सत्ता किंवा अधिकार

क

शब्द अर्थ
कंठमणी अतिशय लाडकी व प्रिय व्यक्ती
कंडोमणी गळ्यातील ताईत / अत्यंत आवडती व्यक्ती
कपिलाषष्ठीचा योग अतिशय दुर्मिळ, पुष्कळ काळाने येणारी संधी
कफल्लक जवळ एक पैसाही नसलेला, दरिद्री
कर्णाचा अवतार अतिशय उदार व दानशूर व्यक्ती
कवडीचुंबक अत्यंत कंजूष वृत्तीची व्यक्ती
कळसूत्री बाहुली दुसऱ्याच्या तंत्राने व मर्जीने चालणारा मनुष्य
कळीचा नारद दोन पक्षांत कलह व भांडणे लावून देणारा
काकतालीय न्याय अचानकपणे अथवा योगायोगाने घडलेली घटना
कागदी घोडे केवळ लेखी देखावा / व्यर्थ कागदी खटाटोप
कानाचा हलका खोट्या सांगोवांगीवर सहज विश्वास ठेवणारा
काळ्या दगडावरची रेघ कधीही खोटे न ठरणारे, शाश्वत शब्द
काळे पाणी दीर्घ मुदतीचा तुरुंगवास
कुबेर अत्यंत श्रीमंत / धनवान माणूस
कुंभकर्णी झोप विलक्षण व अतिशय गाढ झोप
कुत्र्याचे शेपूट कधीही न सुधारणारी गोष्ट
कूपमंडूक संकुचित वृत्तीचा / बाह्य जगाचे ज्ञान नसलेला मनुष्य
कोल्हेकुई दुर्जनांनी केलेली क्षुद्र टीका

ख

शब्द अर्थ
खडाष्टक दोन व्यक्तींमधील हाडवैर / कडाक्याचे भांडण
खोगीरभरती निरुपयोगी वस्तूंची अथवा माणसांची भरती
खुशालचेंडू अतिशय चैनी व निष्काळजी मनुष्य

ग

शब्द अर्थ
गंगायमुना अश्रूधारा
गजांतलक्ष्मी अफाट संपत्ती असणारा
गळ्यातला ताईत अतिशय लाडकी व प्रिय व्यक्ती
गळ्यातली धोंड केवळ भार असलेली / लादलेली नकोशी जबाबदारी
गाजरपारखी खऱ्या गुणांची पारख नसणारा मूर्ख मनुष्य
गुळाचा गणपती काहीही न बोलणारा, बावळट व स्तब्ध मनुष्य
गोगलगाय स्वभावाने अतिशय गरीब व निरुपद्रवी व्यक्ती
गोमा गणेश उपटसुंभ / भलताच मनुष्य
गौडबंगाल गूढ व अनाकलनीय प्रकार
ग्यानबाची मेख अनाकलनीय अडचण किंवा मर्म

घ

शब्द अर्थ
घरकोंबडा आपले घर सोडून बाहेर न जाणारा मनुष्य
घरभेद्या घरातील गुप्त गोष्टी शत्रूला फोडणारा मनुष्य
घाशीराम कोतवाल अन्यायी, क्रूर व जुलमी माणूस
घिसाडघाई अतिशय घाईगडबड करणे

च

शब्द अर्थ
चंदूलाल अत्यंत चैनी व उधळ्या व्यक्ती
चरपटपंजरी वायफळ व लांबलचक बडबड
चांडाळ चौकडी दुष्ट व कारस्थानी माणसांचा गट
चारशे वीस बदमाश व फसवणूक करणारी व्यक्ती
चौदावे रत्न मार / चोप देणे

ज

शब्द अर्थ
जडभरत सुस्त व अतिशय आळशी माणूस
जमदग्नीचा अवतार अतिशय रागीट व शीघ्रकोपी मनुष्य
जमालगोटा अत्यंत जालीम उपाय
जुलमाचा रामराम बळजबरीने किंवा नाईलाजाने करावे लागणारे काम

झ

शब्द अर्थ
झाकली मूठ गुप्त गोष्ट किंवा झाकून ठेवलेले व्यंग
झोटिंगशाही जुलमी व मनमानी कारभार

ट / ठ

शब्द अर्थ
टांगती तलवार सतत वाटत राहणारी भीती किंवा धोका
टोळभैरव उडाणटप्पू व उपद्रवी माणसांची टोळी

ड / ढ

शब्द अर्थ
ढालगज भवानी जहाबाज, भांडखोर व उद्धट स्त्री

त

शब्द अर्थ
ताकापुरती आजी आपले काम साधण्यापुरती खुशामत करणारा
ताटाखालचे मांजर दुसऱ्याच्या पूर्णपणे अंकित असलेला माणूस
तिरसिंगराव तिरसट किंवा पराक्रम केल्याचा आव आणणारा
त्रिशंकू अधांतरी किंवा अनिर्णित अवस्थेत असणारा

थ

शब्द अर्थ
थापाड्या बंडलबाज किंवा थापा मारणारा माणूस

द

शब्द अर्थ
दगडावरची रेघ कधीही खोटे न ठरणारे शब्द / सत्य
दिवटा कुळाला कलंक लावणारा पुत्र
दिव्याखाली अंधार मोठ्या व्यक्तीच्या अंगी असणारे अंगभूत दोष
दीड शहाणा फाजील शहाणपणा दाखवणारा मूर्ख
दुधात साखर दोन चांगल्या गोष्टींचा सुरेख मिलाफ
द्रौपदीची थाळी नेहमी गरज भागवणारे किंवा कधीही न संपणारे साधन

ध

शब्द अर्थ
‘ध’ चा ‘मा’ चांगल्या गोष्टीचा केलेला वाईट बदल किंवा विपर्यास
धनदांडगा संपत्तीच्या बळावर शेफारलेला मनुष्य
धन्वंतरी अत्यंत कुशल व निष्णात वैद्य
धर्मराज शांत, सात्त्विक व न्यायप्रिय व्यक्ती
धुतला तांदूळ निर्मळ मनाचा व निष्कलंक माणूस

न

शब्द अर्थ
नंदीबैल स्वतःची बुद्धी न वापरता मान डोलावणारा
नवकोट नारायण अपार धनसंपत्ती असणारा श्रीमंत व्यक्ती
नाना फडणवीस अत्यंत मुत्सद्दी व बुद्धिमान मनुष्य

प

शब्द अर्थ
पंढरीची वारी वारंवार करावे लागणारे निष्फळ हेलपाटे
पांढरा कावळा निसर्गात अस्तित्वात नसलेली / अशक्य गोष्ट
पाताळयंत्री अत्यंत कुटील, कारस्थानी मनुष्य
पाषाणहृदयी दया नसलेला / कठोर मनाचा मनुष्य
पिंपळावरचा मुंजा घरदार नसलेला व्रात्य व एकटा मनुष्य
पिकलेले पान अतिशय वृद्ध झालेला मनुष्य
पोपटपंची अर्थहीन पाठांतर / घोकंपट्टी
पोलादी पुरुष दृढ निश्चयी व करारी मनुष्य

फ

शब्द अर्थ
फटकळ मनात येईल ते रोखठोक बोलणारा
फुगीर दोडका गर्व असलेला, बढाया मारणारा मनुष्य

ब

शब्द अर्थ
बकध्यान ढोंगीपणा / कपटी एकाग्रता
बकासूर अतिशय खादाड व्यक्ती
बळीचा बकरा दुसऱ्याच्या चुकीमुळे नाहक त्रास सहन करावा लागणारा
बिनभाड्याचे घर तुरुंग / कारागृह
बिरबल चतुर व हजरजबाबी मनुष्य
बोकेसंन्यासी ढोंगी / दांभिक मनुष्य
बोलका ढलपा केवळ बडबड करणारा, कृती शून्य असणारा मनुष्य

भ

शब्द अर्थ
भगीरथ प्रयत्न अखंड, अथक व पराकोटीचे प्रयत्न
भस्मासूर स्वतःच्या कृतीने स्वतःचाच नाश करून घेणारा
भाऊबंदकी आपसातील किंवा भावा-भावांतील वैर
भाकडकथा निरर्थक व निरुपयोगी गोष्टी
भिजत घोंगडे लांबणीवर पडलेले किंवा अनिर्णित काम
भीष्मप्रतिज्ञा अत्यंत कठोर व अढळ अशी प्रतिज्ञा
भोजनभाऊ केवळ फायद्यापुरती साथ देणारा

म

शब्द अर्थ
मंथरा दुष्ट, मत्सरी व काड्या लावणारी स्त्री
मगरमिठी सुटता न येणारी पक्की मिठी / पकड
मदनाचा पुतळा अतिशय देखणा व सुंदर पुरुष
मारुतीचे शेपूट कधीही न संपणारे, लांबत जाणारे काम
मायेचा पूत पराक्रमी किंवा शूर पुत्र
मृगजळ केवळ भास / अस्तित्वात नसलेली गोष्ट
मेषपात्र अजागळ व कर्तृत्वशून्य मनुष्य / बावळट

य

शब्द अर्थ
यक्षप्रश्न निर्णय घेण्यास कठीण व गहन प्रश्न
यादवी आपसातील भांडणे / अंतर्गत कलह

र

शब्द अर्थ
रडतराऊत प्रत्येक कामात नकारघंटा वाजवणारा मनुष्य
रंभा अतिशय लावण्यवती व सुंदर स्त्री
रामबाण अचूक व खात्रीशीर गुण देणारा उपाय
रामराज्य नीती व न्यायाने चालणारे सुखी राज्य
रामायण लांबलचक व कंटाळवाणी हकीकत
रुपेरी बेडी चाकरी किंवा लाचेचे बंधन

ल

शब्द अर्थ
लक्ष्मण रेषा कधीही न ओलांडायची कडक मर्यादा
लंकेची पार्वती अंगावर दागिने नसलेली अत्यंत गरीब स्त्री
लोणकढी थाप एकदम रचून सांगितलेली खोटी बातमी

व

शब्द अर्थ
वज्रलेप कायम टिकणारे, न पुसले जाणारे
वाघिणीचे दूध अंगात शौर्य निर्माण करणारी गोष्ट (उदा. इंग्रजी भाषा/शिक्षण)
वाटाण्याच्या अक्षता स्पष्ट शब्दांत दिलेला नकार
वामनमूर्ती बुटकी किंवा ठेंगू व्यक्ती

श

शब्द अर्थ
शकुनीमामा कपटी व कारस्थानी आप्त
शंभर नंबरी अस्सल, परिपूर्ण किंवा उत्तम दर्जाचे
शुंभ चांगला धष्टपुष्ट पण बुद्धीने मंद असणारा माणूस
शेंडेनक्षत्र घरातील सर्वात धाकटे अपत्य
श्रीगणेशा कोणत्याही कामाचा किंवा गोष्टीचा आरंभ

स

शब्द अर्थ
सतीचे वाण हाती घेतलेले अत्यंत खडतर व्रत किंवा कार्य
सव्यसाची दोन्ही हातांनी सारख्याच कुशलतेने काम करणारा
सांभाचा अवतार अतिशय भोळाभाबळा माणूस
सावळा गोंधळ अव्यवस्थित कारभार / गोंधळ
सुदाम्याचे पोहे गरीब मित्राने प्रेमाने दिलेली साधी भेट
सूर्यवंशी उशिरा किंवा सूर्य उगवल्यानंतर झोपेतून उठणारा
सुवर्णमध्य दोन्ही बाजूंमधील तडजोड
स्मशानवैराग्य क्षणकाळ टिकणारे तात्पुरते वैराग्य

ह

शब्द अर्थ
हरिश्चंद्र अत्यंत सत्यवचनी व खरे बोलणारा माणूस
हलक्या कानाचा ऐकीव गोष्टींवर सहज विश्वास ठेवणारा
हातचे कांकण उघड व स्पष्ट दिसणारी गोष्ट
हुकमी एक्का खात्रीशीर यश मिळवून देणारे साधन / व्यक्ती
होयबा स्वतःची बुद्धी न चालवता दुसऱ्याच्या हो-ला-हो म्हणणारा

menu_book स्पर्धा परीक्षा द्रुत संदर्भ व अभ्यास साहित्य

या विषयाशी संबंधित अधिकृत अभ्यासक्रम, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) आणि सराव टेस्ट खालील लिंकवरून त्वरित मिळवा:

feed संबंधित व ताजी अपडेट्स (Related Articles)

सर्व लेख पहा →