एअर चीफ मार्शल अशुतोष दीक्षित (Air Chief Marshal Ashutosh Dixit) यांनी 31 ऑक्टोबर 2026 रोजी भारतीय हवाई दलाच्या (Indian Air Force – IAF) प्रमुखपदाची सूत्रे स्वीकारली. ते भारतीय हवाई दलाचे 29वे प्रमुख (Chief of the Air Staff) बनले.
त्यांनी निवृत्त झालेले एअर चीफ मार्शल ए. पी. सिंह यांची जागा घेतली. दीक्षित यांची नियुक्ती केंद्र सरकारने 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी जाहीर केली होती.
महत्त्वाची माहिती (Quick Facts)
| घटक | माहिती |
|---|---|
| नवनियुक्त हवाई दल प्रमुख | एअर चीफ मार्शल अशुतोष दीक्षित |
| पद | 29वे हवाई दल प्रमुख |
| नियुक्ती जाहीर | 6 ऑक्टोबर 2026 |
| पदभार स्वीकारला | 31 ऑक्टोबर 2026 |
| पूर्वाधिकारी | एअर चीफ मार्शल ए. पी. सिंह |
| जन्मदिनांक | 9 डिसेंबर 1966 |
| हवाई दलात कमिशन | 6 डिसेंबर 1986 |
| प्रशिक्षण संस्था | राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी (NDA) |
| पूर्वीचे पद | उपहवाई दल प्रमुख (Vice Chief of the Air Staff) |
| उड्डाण अनुभव | 3,500 तासांपेक्षा अधिक |
एअर चीफ मार्शल अशुतोष दीक्षित यांच्याविषयी महत्त्वाचे मुद्दे
- ते NDA चे माजी विद्यार्थी आहेत.
- 6 डिसेंबर 1986 रोजी भारतीय हवाई दलाच्या फायटर स्ट्रीममध्ये (Fighter Stream) त्यांची नियुक्ती झाली.
- ते अनुभवी लढाऊ वैमानिक (Fighter Pilot), पात्र उड्डाण प्रशिक्षक (Qualified Flying Instructor) आणि प्रायोगिक चाचणी वैमानिक (Experimental Test Pilot) आहेत.
- त्यांना विविध प्रकारच्या विमानांवर 3,500 तासांपेक्षा अधिक उड्डाणाचा अनुभव आहे.
- त्यांनी Mirage-2000, MiG प्रकारातील विमाने, Jaguar, Hawk आणि Tejas यांसह विविध विमानांवर काम केले आहे.
- त्यांनी भारतीय हवाई दलातील विविध महत्त्वाची कमांड, स्टाफ आणि प्रशिक्षणविषयक पदे भूषविली आहेत. Press Information Bureau+1
महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या आणि योगदान
| पद / जबाबदारी | महत्त्व |
|---|---|
| Mirage-2000 स्क्वॉड्रन कमांडर | लढाऊ विमानांच्या ऑपरेशनल नेतृत्वाचा अनुभव |
| एअर ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, सेंट्रल एअर कमांड | मध्यवर्ती हवाई कमांडचे नेतृत्व |
| Chief of Integrated Defence Staff (CISC) | तिन्ही संरक्षण दलांमधील समन्वयाशी संबंधित जबाबदारी |
| उपहवाई दल प्रमुख (Vice Chief) | हवाई दलाच्या वरिष्ठ नेतृत्वातील महत्त्वाचे पद |
| हवाई दल प्रमुख (CAS) | भारतीय हवाई दलाचे सर्वोच्च व्यावसायिक नेतृत्व |
संरक्षण क्षेत्रातील योगदान
- Jaguar आणि MiG-27 विमानांच्या आधुनिकीकरणाच्या (Upgrade Projects) प्रक्रियेत महत्त्वाचे योगदान.
- स्वदेशी हलके लढाऊ विमान LCA Tejas च्या Initial Operational Clearance (IOC) आणि Final Operational Clearance (FOC) प्रक्रियेत सहभाग.
- Operation Safed Sagar आणि Operation Rakshak यांसारख्या लष्करी मोहिमांशी संबंधित अनुभव.
- Operation Sindoor दरम्यान संरक्षण दलांशी संबंधित वरिष्ठ संयुक्त जबाबदारी पार पाडली. Press Information Bureau+1
प्राप्त झालेले महत्त्वाचे पुरस्कार
| पुरस्कार | वर्ष |
|---|---|
| वायुसेना पदक (Vayu Sena Medal – VM) | 2006 |
| विशिष्ट सेवा पदक (Vishisht Seva Medal – VSM) | 2011 |
| अति विशिष्ट सेवा पदक (Ati Vishisht Seva Medal – AVSM) | 2023 |
| परम विशिष्ट सेवा पदक (Param Vishisht Seva Medal – PVSM) | 2026 |
भारतीय हवाई दलाचे प्रमुख (Chief of the Air Staff)
- Chief of the Air Staff हे भारतीय हवाई दलाचे सर्वोच्च व्यावसायिक नेतृत्वाचे पद आहे.
- या पदावर नियुक्त अधिकारी Air Chief Marshal हा चार-तारांकित (Four-Star) हवाई दलाचा दर्जा धारण करतो.
- हवाई दलाच्या कार्यात्मक सज्जता, धोरणात्मक नियोजन, आधुनिकीकरण आणि नेतृत्वाची जबाबदारी या पदाशी संबंधित असते.
- एअर चीफ मार्शल अशुतोष दीक्षित हे या पदावर नियुक्त झालेले 29वे अधिकारी आहेत.
MPSC परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे
पूर्व परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
- भारतीय हवाई दलाचे 29वे प्रमुख – अशुतोष दीक्षित.
- पदभार स्वीकारण्याची तारीख – 31 ऑक्टोबर 2026.
- पूर्वाधिकारी – ए. पी. सिंह.
- नियुक्ती जाहीर करणारी संस्था – केंद्र सरकार.
- अशुतोष दीक्षित यांची NDA शी संबंधित शैक्षणिक पार्श्वभूमी.
- त्यांना 3,500 तासांपेक्षा अधिक विमान उड्डाणाचा अनुभव.
- LCA Tejas च्या IOC आणि FOC प्रक्रियेत योगदान.
- PVSM, AVSM, VSM आणि VM हे त्यांना मिळालेले पुरस्कार.
मुख्य परीक्षेसाठी संदर्भ
- भारतीय हवाई दलाचे आधुनिकीकरण.
- संरक्षण क्षेत्रातील स्वदेशीकरण (Defence Indigenisation).
- LCA Tejas आणि भारताची स्वदेशी लढाऊ विमान निर्मिती.
- तिन्ही संरक्षण दलांमधील संयुक्त समन्वय (Jointness).
- भारताची हवाई संरक्षण क्षमता आणि राष्ट्रीय सुरक्षा.
झटपट उजळणी (Quick Revision)
29वे
भारतीय हवाई दलाचे प्रमुख
नाव: एअर चीफ मार्शल अशुतोष दीक्षित
पदभार: 31 ऑक्टोबर 2026
जन्म: 9 डिसेंबर 1966
NDA: राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी
कमिशन: 6 डिसेंबर 1986
उड्डाण अनुभव: 3,500 तासांपेक्षा अधिक
महत्त्वाचे विमान: Mirage-2000, MiG, Jaguar, Tejas
पूर्वाधिकारी: ए. पी. सिंह
सराव प्रश्न (MCQs)
प्रश्न 1. भारतीय हवाई दलाचे 29वे प्रमुख कोण बनले?
A) ए. पी. सिंह
B) अशुतोष दीक्षित
C) विवेक राम चौधरी
D) बी. एस. धनोआ
उत्तर: B) अशुतोष दीक्षित
प्रश्न 2. अशुतोष दीक्षित यांनी हवाई दल प्रमुखपदाचा कार्यभार कधी स्वीकारला?
A) 15 ऑगस्ट 2026
B) 2 ऑक्टोबर 2026
C) 31 ऑक्टोबर 2026
D) 1 नोव्हेंबर 2026
उत्तर: C) 31 ऑक्टोबर 2026
प्रश्न 3. LCA Tejas चे पूर्ण नाव काय आहे?
A) Light Combat Aircraft
B) Long Combat Aircraft
C) Light Cargo Aircraft
D) Low Combat Aircraft
उत्तर: A) Light Combat Aircraft
प्रश्न 4. खालीलपैकी कोणते पद अशुतोष दीक्षित यांनी हवाई दल प्रमुख होण्यापूर्वी भूषविले होते?
A) लष्करप्रमुख
B) नौदलप्रमुख
C) उपहवाई दल प्रमुख
D) संरक्षण सचिव
उत्तर: C) उपहवाई दल प्रमुख
