छत्तीसगड राज्याने आपल्या जैवविविधतेला नवी ओळख देण्यासाठी ऑरेंज ओकलीफ (Orange Oakleaf – Kallima inachus) या फुलपाखराची राज्य फुलपाखरू म्हणून निवड केली आहे. राज्य वन्यजीव मंडळाच्या 15 व्या बैठकीत या प्रस्तावाला मंजुरी देण्यात आली असून, अंतिम शासकीय अधिसूचनेची प्रक्रिया बाकी आहे.
या निवडीमुळे छत्तीसगडला पहिले राज्य फुलपाखरू मिळणार आहे. विशेष म्हणजे, ऑरेंज ओकलीफ हे मध्य प्रदेशचेही राज्य फुलपाखरू आहे.
ऑरेंज ओकलीफ : वैज्ञानिक ओळख
| घटक | माहिती |
|---|---|
| सामान्य नाव | Orange Oakleaf |
| वैज्ञानिक नाव | Kallima inachus |
| इतर नावे | Indian Oakleaf, Dead Leaf Butterfly |
| प्रमुख वैशिष्ट्य | सुकलेल्या पानासारखा छद्मवेष |
| निवड करणारे राज्य | छत्तीसगड |
| विशेष ओळख | Camouflage (छद्मावरण) |
निवडीची प्रक्रिया आणि महत्त्वाचे आकडे
छत्तीसगड वन विभागाने राज्यातील नागरिकांचा सहभाग घेऊन ऑनलाइन मतदान आयोजित केले होते.
- मतदानाचा कालावधी : 31 जुलै ते 31 ऑगस्ट 2026
- एकूण मते : 5,813
- ऑरेंज ओकलीफ : 3,000 मते
- कॉमन बँडेड पीकॉक : 1,606 मते
- स्पॉट स्वॉर्डटेल : 1,207 मते
ऑरेंज ओकलीफला एकूण मतदानापैकी सुमारे 51.6% मते मिळाली. त्यानंतर राज्य वन्यजीव मंडळाच्या 15 व्या बैठकीत या निवडीच्या प्रस्तावाला मंजुरी देण्यात आली.
ऑरेंज ओकलीफची वैशिष्ट्ये
1. सुकलेल्या पानासारखा छद्मवेष (Camouflage)
ऑरेंज ओकलीफ हे फुलपाखरू त्याच्या अनोख्या छद्मावरणासाठी प्रसिद्ध आहे.
- पंख बंद केल्यावर ते सुकलेल्या पानासारखे दिसते.
- पंखांच्या खालच्या बाजूला पानांच्या शिरांसारख्या रेषा आणि वाळलेल्या पानांसारखे डाग दिसतात.
- त्यामुळे पक्षी आणि इतर भक्षकांपासून स्वतःचे संरक्षण करण्यास मदत होते.
2. आकर्षक रंग
जेव्हा हे फुलपाखरू पंख पसरवते, तेव्हा त्याच्या पंखांच्या वरच्या बाजूला नारंगी, काळा आणि निळसर रंग दिसतो.
पंख बंद असताना सुकलेल्या पानासारखे दिसणारे हे फुलपाखरू पंख उघडल्यावर अत्यंत आकर्षक दिसते.
3. अधिवास (Habitat)
- प्रामुख्याने दमट आणि पावसाचे प्रमाण जास्त असलेल्या जंगलांमध्ये आढळते.
- डोंगराळ जंगलांमधील झाडाझुडपांच्या भागात आणि जंगलातील ओढ्यांच्या परिसरात आढळते.
- भारतासह दक्षिण आणि आग्नेय आशियातील काही प्रदेशांत याचे वितरण आढळते.
विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
- छत्तीसगडने ऑरेंज ओकलीफची पहिल्या राज्य फुलपाखरासाठी निवड केली आहे.
- ऑरेंज ओकलीफचे वैज्ञानिक नाव Kallima inachus आहे.
- या फुलपाखराचे प्रमुख वैशिष्ट्य म्हणजे Camouflage (छद्मावरण).
- पंख बंद केल्यावर ते सुकलेल्या पानासारखे दिसते.
- पंख उघडल्यावर नारंगी, काळा आणि निळसर रंग दिसतो.
- ऑरेंज ओकलीफ हे मध्य प्रदेशचेही राज्य फुलपाखरू आहे.
- महाराष्ट्राचे राज्य फुलपाखरू ब्ल्यू मॉर्मन (Blue Mormon) आहे.
परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्व
MPSC पूर्व परीक्षा :
- राज्य फुलपाखरे आणि त्यांची राज्ये
- फुलपाखरांच्या प्रजाती
- जैवविविधता आणि वन्यजीव संवर्धन
- छद्मावरण (Camouflage)
झटपट उजळणी
| प्रश्न | उत्तर |
|---|---|
| छत्तीसगडने कोणत्या फुलपाखराची निवड केली? | ऑरेंज ओकलीफ |
| वैज्ञानिक नाव काय? | Kallima inachus |
| ऑरेंज ओकलीफचे प्रमुख वैशिष्ट्य? | छद्मावरण |
| पंख बंद केल्यावर कशासारखे दिसते? | सुकलेल्या पानासारखे |
| मध्य प्रदेशचे राज्य फुलपाखरू कोणते? | ऑरेंज ओकलीफ |
| महाराष्ट्राचे राज्य फुलपाखरू कोणते? | ब्ल्यू मॉर्मन |
सराव प्रश्न (MCQs)
प्रश्न 1. ऑरेंज ओकलीफ या फुलपाखराचे वैज्ञानिक नाव कोणते आहे?
A) Papilio polymnestor
B) Kallima inachus
C) Troides minos
D) Danaus chrysippus
उत्तर : B) Kallima inachus
प्रश्न 2. ऑरेंज ओकलीफ फुलपाखराचे प्रमुख वैशिष्ट्य कोणते?
A) विषारी पंख
B) प्रकाशनिर्मिती
C) छद्मावरण
D) स्थलांतर
उत्तर : C) छद्मावरण
प्रश्न 3. महाराष्ट्राचे राज्य फुलपाखरू कोणते आहे?
A) ऑरेंज ओकलीफ
B) ब्ल्यू मॉर्मन
C) कॉमन पीकॉक
D) सदर्न बर्डविंग
उत्तर : B) ब्ल्यू मॉर्मन
प्रश्न 4. ऑरेंज ओकलीफ फुलपाखरू पंख बंद केल्यावर कशासारखे दिसते?
A) फुलासारखे
B) सुकलेल्या पानासारखे
C) झाडाच्या खोडासारखे
D) दगडासारखे
उत्तर : B) सुकलेल्या पानासारखे
प्रश्न 5. ऑरेंज ओकलीफला छत्तीसगडचे राज्य फुलपाखरू म्हणून निवडण्याच्या प्रस्तावाला कोणत्या संस्थेने मंजुरी दिली?
A) राज्य जैवविविधता मंडळ
B) राज्य वन्यजीव मंडळ
C) भारतीय वन्यजीव संस्था
D) केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळ
उत्तर : B) राज्य वन्यजीव मंडळ
