कोकण (Exercise KONKAN) हा भारतीय नौदल (Indian Navy) आणि ब्रिटनच्या रॉयल नेव्ही (Royal Navy) यांच्यात आयोजित केला जाणारा द्विपक्षीय सागरी सराव (Bilateral Maritime Exercise) आहे. या सरावाचा उद्देश दोन्ही नौदलांमधील कार्यात्मक समन्वय, सागरी युद्धकौशल्य आणि परस्पर सहकार्य वाढवणे हा आहे.
संरक्षण मंत्रालयाच्या अधिकृत माहितीनुसार, KONKAN-26 हा सराव 8 ते 15 ऑक्टोबर 2026 दरम्यान ब्रिटनमधील प्लायमाउथ (Plymouth) येथे आयोजित करण्यात आला. भारतीय नौदलाची मार्गदर्शित क्षेपणास्त्रयुक्त स्टेल्थ फ्रिगेट (Guided-Missile Stealth Frigate) INS Trishul या सरावात सहभागी झाली.
कोकण नौदल सरावाची महत्त्वाची माहिती
| घटक | माहिती |
|---|---|
| सरावाचे नाव | Exercise KONKAN |
| 2026 ची आवृत्ती | KONKAN-26 |
| सहभागी देश | भारत आणि ब्रिटन |
| सहभागी नौदले | Indian Navy आणि Royal Navy |
| सुरुवात | 2004 |
| 2026 मधील ठिकाण | प्लायमाउथ, ब्रिटन |
| 2026 मधील कालावधी | 8–15 ऑक्टोबर 2026 |
| भारतीय युद्धनौका | INS Trishul |
| सरावाचे स्वरूप | द्विपक्षीय सागरी सराव |
| मुख्य उद्दिष्ट | सागरी सुरक्षा आणि नौदलांमधील कार्यात्मक समन्वय वाढवणे |
स्रोत: भारत सरकारचे संरक्षण मंत्रालय, PIB.
सरावाचे प्रमुख टप्पे
1. हार्बर फेज (Harbour Phase)
बंदरातील या टप्प्यात नौदल कर्मचाऱ्यांमध्ये व्यावसायिक संवाद, युद्धनौकांना भेटी, अनुभवांची देवाणघेवाण, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि इतर संयुक्त उपक्रम आयोजित केले जातात.
2. सी फेज (Sea Phase)
समुद्रातील या टप्प्यात प्रत्यक्ष सागरी कार्यवाही आणि युद्धाभ्यासांचा समावेश होतो. KONKAN-26 मध्ये पुढील बाबींचा समावेश होता:
- हवाई संरक्षण सराव (Air Defence Exercises)
- पाणबुडीविरोधी युद्धसराव (Anti-Submarine Warfare)
- युद्धनौकांवरील विमानांच्या लँडिंगसंबंधी कार्यवाही (Cross-Deck Landings)
- गोळीबार सराव (Firing Exercises)
- सागरी नौकानयन व संचालन कौशल्ये (Seamanship Evolutions)
- हवाई, पृष्ठभागीय आणि पृष्ठभागाखालील क्षेत्रांतील संयुक्त कार्यवाही
हे तपशील संरक्षण मंत्रालयाच्या अधिकृत प्रसिद्धिपत्रकात नमूद केले आहेत.
भारतासाठी या सरावाचे महत्त्व
1. कार्यात्मक समन्वय (Interoperability): दोन्ही नौदलांना संयुक्त मोहिमा आणि गुंतागुंतीच्या सागरी परिस्थितींमध्ये समन्वयाने कार्य करण्याचा अनुभव मिळतो.
2. सागरी सुरक्षा: महत्त्वाच्या सागरी मार्गांचे संरक्षण आणि सागरी शांतता व सुरक्षिततेसाठी सहकार्य मजबूत होते.
3. संरक्षण सहकार्य: भारत आणि ब्रिटन यांच्यातील संरक्षण व सामरिक संबंधांना चालना मिळते.
4. इंडो-पॅसिफिक क्षेत्र: मुक्त, सुरक्षित आणि खुल्या समुद्रांविषयी दोन्ही देशांची सामायिक वचनबद्धता अधोरेखित होते.
5. India-UK Vision 2035: हा सराव भारत-ब्रिटन सर्वसमावेशक धोरणात्मक भागीदारीशी (Comprehensive Strategic Partnership) संबंधित आहे.
विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
- Exercise KONKAN: भारत–ब्रिटन नौदल सराव.
- सुरुवात: 2004.
- 2026 मधील आवृत्ती: KONKAN-26.
- सरावाचे ठिकाण: प्लायमाउथ, ब्रिटन.
- भारतीय युद्धनौका: INS Trishul.
- मुख्य क्षेत्र: सागरी सुरक्षा आणि संयुक्त नौदल कार्यवाही.
- टप्पे: Harbour Phase आणि Sea Phase.
परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्व
MPSC पूर्व परीक्षा (Prelims) आणि सामान्य ज्ञानासाठी पुढील प्रकारचे प्रश्न महत्त्वाचे ठरू शकतात:
- कोकण सराव कोणत्या दोन देशांदरम्यान होतो?
- हा कोणत्या दलाचा संयुक्त सराव आहे?
- KONKAN-26 कुठे आयोजित करण्यात आला?
- INS Trishul कोणत्या नौदलाशी संबंधित आहे?
- Interoperability म्हणजे काय?
एका मिनिटात उजळणी
- KONKAN = भारत–ब्रिटन नौदल सराव.
- स्थापना/सुरुवात = 2004.
- KONKAN-26 = 2026 ची आवृत्ती.
- ठिकाण = प्लायमाउथ, ब्रिटन.
- भारतीय युद्धनौका = INS Trishul.
- टप्पे = Harbour Phase आणि Sea Phase.
- उद्दिष्ट = सागरी सुरक्षा, संयुक्त कार्यवाही आणि Interoperability.
