महाराष्ट्रातील पहिले ‘अन्नपूर्ती’ (Annapurti) स्वयंचलित धान्य वितरण यंत्र 17 ऑक्टोबर 2026 रोजी नाशिक येथे सुरू करण्यात आले. राज्याचे अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण मंत्री छगन भुजबळ यांच्या हस्ते या यंत्राचे उद्घाटन झाले. महाराष्ट्र शासन आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या जागतिक अन्न कार्यक्रम (World Food Programme – WFP) यांच्या सहकार्याने हा उपक्रम राबविण्यात येत आहे.
धान्य एटीएमची प्रमुख वैशिष्ट्ये
- ठिकाण: गोरेवाडी रोड, नाशिक रोड, नाशिक.
- उद्घाटन दिनांक: 17 ऑक्टोबर 2026.
- उद्घाटन करणारे: छगन भुजबळ, अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण मंत्री, महाराष्ट्र.
- उपलब्धता: 24 तास, आठवड्याचे सातही दिवस (24×7).
- वितरण क्षमता: सुमारे 35 सेकंदांत 25 किलोपर्यंत धान्य वितरित करण्याची क्षमता.
- साठवण क्षमता: एका वेळी सुमारे 25 क्विंटल (2,500 किलो) धान्य.
- पुढील विस्तार: ठाणे आणि नागपूर येथे अशा प्रकारची यंत्रणा सुरू करण्याचे नियोजन आहे.
धान्य एटीएम कसे महत्त्वाचे आहे?
धान्य एटीएम हे सार्वजनिक वितरण प्रणालीचे (Public Distribution System – PDS) तंत्रज्ञानाधारित स्वरूप आहे. या यंत्रणेमुळे पात्र शिधापत्रिकाधारकांना रास्तभाव दुकानांच्या नियमित वेळांवर अवलंबून न राहता धान्य मिळविण्याची सुविधा उपलब्ध होते. उपलब्ध वृत्तांनुसार, धान्य वितरणासाठी ई-पॉस (e-PoS) आणि आधार-आधारित प्रमाणीकरणाचा वापर केला जातो.
या उपक्रमाचे प्रमुख उद्देश:
- धान्य वितरणातील पारदर्शकता वाढविणे.
- रेशन दुकानांबाहेरील रांगा आणि प्रतीक्षा वेळ कमी करणे.
- वजनातील त्रुटी व वितरणातील अनियमितता कमी करण्यास मदत करणे.
- लाभार्थ्यांना अधिक सोयीस्कर आणि वेळेत सेवा उपलब्ध करून देणे.
विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
| घटक | माहिती |
|---|---|
| उपक्रम | अन्नपूर्ती धान्य एटीएम (Annapurti Grain ATM) |
| महाराष्ट्रातील पहिले केंद्र | नाशिक |
| उद्घाटन | 17 ऑक्टोबर 2026 |
| उद्घाटन करणारे | छगन भुजबळ |
| सहकार्य संस्था | महाराष्ट्र शासन आणि संयुक्त राष्ट्रांचा जागतिक अन्न कार्यक्रम (WFP) |
| संबंधित व्यवस्था | सार्वजनिक वितरण प्रणाली (PDS) |
| पुढील नियोजित ठिकाणे | ठाणे आणि नागपूर |
परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्व
हा विषय MPSC पूर्व परीक्षा (Prelims) मधील महाराष्ट्र चालू घडामोडी, सार्वजनिक वितरण प्रणाली, अन्नसुरक्षा आणि ई-गव्हर्नन्स या घटकांसाठी उपयुक्त आहे. महाराष्ट्राच्या अन्न व नागरी पुरवठा विभागामार्फत सार्वजनिक वितरण प्रणालीचे व्यवस्थापन केले जाते. केंद्र सरकारची स्मार्ट-PDS योजना सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेच्या तंत्रज्ञानाधारित आधुनिकीकरणाशी संबंधित आहे.
सरावासाठी संभाव्य MCQ
प्रश्न 1. महाराष्ट्रातील पहिले ‘अन्नपूर्ती’ धान्य एटीएम कोणत्या शहरात सुरू करण्यात आले?
A) पुणे
B) नाशिक
C) नागपूर
D) ठाणे
उत्तर: B) नाशिक
प्रश्न 2. ‘अन्नपूर्ती’ धान्य एटीएम उपक्रमासाठी महाराष्ट्र शासनाने कोणत्या आंतरराष्ट्रीय संस्थेसोबत सहकार्य केले?
A) जागतिक आरोग्य संघटना (WHO)
B) संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP)
C) जागतिक अन्न कार्यक्रम (WFP)
D) युनेस्को (UNESCO)
उत्तर: C) जागतिक अन्न कार्यक्रम (WFP)
प्रश्न 3. सार्वजनिक वितरण प्रणालीचे (PDS) प्रमुख उद्दिष्ट कोणते?
A) कृषी निर्यात वाढविणे
B) पात्र लाभार्थ्यांना अनुदानित अन्नधान्य उपलब्ध करून देणे
C) औद्योगिक उत्पादन वाढविणे
D) परकीय चलन साठा वाढविणे
उत्तर: B) पात्र लाभार्थ्यांना अनुदानित अन्नधान्य उपलब्ध करून देणे
