दक्षिण आफ्रिकेतील भारतीय वंशाच्या ज्येष्ठ कायदेतज्ज्ञ (Jurist) नवनेथम ‘नावी’ पिल्ले (Navanethem “Navi” Pillay) यांना 2026 चा नोबेल शांतता पुरस्कार जाहीर झाला आहे. आंतरराष्ट्रीय कायदा, मानवी हक्कांचे संरक्षण आणि शांततेच्या प्रस्थापनेसाठी दिलेल्या योगदानाबद्दल त्यांना हा सन्मान देण्यात आला.
नावी पिल्ले यांची कारकीर्द
नावी पिल्ले यांचा जन्म 23 सप्टेंबर 1941 रोजी दक्षिण आफ्रिकेतील डरबन येथे भारतीय वंशाच्या तमिळ कुटुंबात झाला. दक्षिण आफ्रिकेतील वर्णभेदाच्या (Apartheid) काळात त्यांनी अन्यायाविरुद्ध लढा दिला आणि वर्णभेदविरोधी कार्यकर्त्यांना कायदेशीर मदत केली.
त्यांच्या कारकिर्दीतील महत्त्वाचे टप्पे:
- 1967: दक्षिण आफ्रिकेतील नटाल प्रांतात स्वतःची कायदेविषयक प्रॅक्टिस सुरू करणाऱ्या पहिल्या महिला ठरल्या.
- 1995: दक्षिण आफ्रिकेच्या उच्च न्यायालयात न्यायाधीश बनणाऱ्या पहिल्या कृष्णवर्णीय महिला ठरल्या.
- 1999: रवांडासाठीच्या आंतरराष्ट्रीय फौजदारी न्यायाधिकरणाच्या (ICTR) न्यायाधीश व नंतर अध्यक्ष म्हणून काम केले.
- 2008–2014: संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवाधिकार उच्चायुक्त (UN High Commissioner for Human Rights) म्हणून कार्य केले.
- त्यांनी आंतरराष्ट्रीय फौजदारी न्यायालयात (ICC) न्यायाधीश म्हणूनही काम केले आहे.
परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्व
- पुरस्कार: नोबेल शांतता पुरस्कार (Nobel Peace Prize)
- वर्ष: 2026
- विजेत्या: Navanethem “Navi” Pillay
- राष्ट्रीयत्व: दक्षिण आफ्रिका
- मूळ: भारतीय वंशाच्या, तमिळ कुटुंबातून
- संयुक्त राष्ट्रांतील पद: मानवाधिकार उच्चायुक्त (2008–2014)
- महत्त्वाची संस्था: International Criminal Tribunal for Rwanda (ICTR)
हा विषय MPSC पूर्व परीक्षेतील चालू घडामोडी, आंतरराष्ट्रीय संस्था आणि पुरस्कार या घटकांसाठी उपयुक्त आहे.
सराव प्रश्न (MCQ)
प्रश्न 1. 2026 चा नोबेल शांतता पुरस्कार कोणाला जाहीर झाला?
A) मारिया कोरिना माचाडो
B) नावी पिल्ले
C) मलाला युसुफझाई
D) नर्गिस मोहम्मदी
योग्य उत्तर: B) नावी पिल्ले
प्रश्न 2. नावी पिल्ले यांनी 2008 ते 2014 या काळात कोणते पद भूषवले?
A) संयुक्त राष्ट्रांच्या महासचिव
B) आंतरराष्ट्रीय न्यायालयाच्या अध्यक्षा
C) संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवाधिकार उच्चायुक्त
D) जागतिक आरोग्य संघटनेच्या महासंचालक
योग्य उत्तर: C) संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवाधिकार उच्चायुक्त
