आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिवस (International Day for the Eradication of Poverty) दरवर्षी १७ ऑक्टोबर रोजी साजरा केला जातो. जगभरातील गरिबी, उपासमार आणि सामाजिक विषमता यांविषयी जनजागृती करणे, गरिबीत जीवन जगणाऱ्या व्यक्तींच्या हक्कांचे संरक्षण करणे आणि गरिबी निर्मूलनासाठी सामूहिक प्रयत्नांना प्रोत्साहन देणे हा या दिवसाचा प्रमुख उद्देश आहे.
आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिवस : महत्त्वाची माहिती
- दिनांक: १७ ऑक्टोबर
- इंग्रजी नाव: International Day for the Eradication of Poverty
- घोषणा करणारी संस्था: संयुक्त राष्ट्र महासभा (United Nations General Assembly)
- घोषणेचे वर्ष: १९९२
- संबंधित ठराव: A/RES/47/196
- ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: पॅरिस, फ्रान्स येथे १७ ऑक्टोबर १९८७ रोजी झालेली ऐतिहासिक सभा.
आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिवसाचा इतिहास
१७ ऑक्टोबर १९८७ रोजी फ्रान्समधील पॅरिस येथील ट्रोकाडेरो (Trocadéro) परिसरात १ लाखांहून अधिक नागरिक एकत्र आले. फादर जोसेफ व्रेसिन्स्की (Father Joseph Wresinski) यांच्या आवाहनाला प्रतिसाद देत या नागरिकांनी अत्यंत गरिबी, उपासमार आणि हिंसाचाराच्या बळींच्या स्मरणार्थ एकत्र येऊन मानवी हक्कांच्या संरक्षणाचा संदेश दिला.
या सभेत गरिबी ही केवळ आर्थिक समस्या नसून मानवी हक्कांशी संबंधित गंभीर समस्या आहे, हा विचार मांडण्यात आला. या ऐतिहासिक घटनेच्या स्मरणार्थ तेथे एक स्मारकशिळा उभारण्यात आली.
या घटनेचे महत्त्व लक्षात घेऊन संयुक्त राष्ट्र महासभेने २२ डिसेंबर १९९२ रोजी ठराव क्रमांक A/RES/47/196 संमत केला. या ठरावाद्वारे १७ ऑक्टोबर हा दिवस आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिवस म्हणून घोषित करण्यात आला. १९९३ पासून हा दिवस अधिकृतपणे पाळला जाऊ लागला.
आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिवस साजरा करण्याचा उद्देश
- १. गरिबी आणि अत्यंत गरिबीच्या समस्येबाबत जागतिक स्तरावर जनजागृती करणे.
- २. गरिबीत जीवन जगणाऱ्या व्यक्तींच्या समस्या, संघर्ष आणि अनुभवांना व्यासपीठ उपलब्ध करून देणे.
- ३. उपासमार, सामाजिक विषमता आणि मूलभूत सुविधांच्या अभावासारख्या समस्यांकडे लक्ष वेधणे.
- ४. गरिबी निर्मूलनासाठी सरकारे, सामाजिक संस्था आणि नागरिकांच्या सहभागाला प्रोत्साहन देणे.
- ५. मानवी हक्क, सामाजिक समावेशन आणि सन्मानपूर्वक जीवन जगण्याच्या अधिकाराचे महत्त्व अधोरेखित करणे.
गरिबी निर्मूलन आणि शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDGs)
संयुक्त राष्ट्रांच्या शाश्वत विकास उद्दिष्टांमध्ये (Sustainable Development Goals — SDGs) गरिबी निर्मूलनाला महत्त्वाचे स्थान देण्यात आले आहे.
SDG 1 — No Poverty (दारिद्र्याचे निर्मूलन): सर्व प्रकारच्या गरिबीचे सर्वत्र निर्मूलन करणे हे या उद्दिष्टाचे प्रमुख ध्येय आहे.
गरिबी कमी करण्यासाठी सामाजिक सुरक्षा, दर्जेदार शिक्षण, आरोग्यसेवा, रोजगाराच्या संधी आणि आर्थिक समावेशन यांसारख्या उपाययोजना महत्त्वाच्या ठरतात.
विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
| घटक | माहिती |
|---|---|
| आंतरराष्ट्रीय दिवस | आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिवस |
| दिनांक | १७ ऑक्टोबर |
| ऐतिहासिक घटना | १७ ऑक्टोबर १९८७ |
| ठिकाण | ट्रोकाडेरो, पॅरिस, फ्रान्स |
| संबंधित व्यक्ती | फादर जोसेफ व्रेसिन्स्की |
| घोषणा करणारी संस्था | संयुक्त राष्ट्र महासभा |
| घोषणेचे वर्ष | १९९२ |
| संयुक्त राष्ट्रांचा ठराव | A/RES/47/196 |
| अधिकृत पालनाची सुरुवात | १९९३ |
| संबंधित SDG | SDG 1 — No Poverty |
MPSC परीक्षेसाठी सराव प्रश्न
प्रश्न १. आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिवस कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?
A) ५ जून
B) १७ ऑक्टोबर
C) २४ ऑक्टोबर
D) १० डिसेंबर
उत्तर: B) १७ ऑक्टोबर
प्रश्न २. आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिवस घोषित करण्यासाठी संयुक्त राष्ट्र महासभेने कोणत्या वर्षी ठराव संमत केला?
A) १९८७
B) १९९०
C) १९९२
D) २०००
उत्तर: C) १९९२
प्रश्न ३. आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिवसाशी संबंधित १९८७ मधील ऐतिहासिक सभा कोठे झाली?
A) जिनिव्हा
B) न्यूयॉर्क
C) पॅरिस
D) रोम
उत्तर: C) पॅरिस
प्रश्न ४. संयुक्त राष्ट्रांच्या शाश्वत विकास उद्दिष्टांपैकी गरिबी निर्मूलन कोणत्या उद्दिष्टाशी संबंधित आहे?
A) SDG 1
B) SDG 3
C) SDG 5
D) SDG 13
उत्तर: A) SDG 1 — No Poverty
निष्कर्ष
आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिवस हा गरिबीच्या समस्येकडे केवळ आर्थिक दृष्टिकोनातून न पाहता मानवी हक्क, सामाजिक न्याय आणि सर्वसमावेशक विकासाच्या दृष्टिकोनातून पाहण्याची जाणीव करून देतो. MPSC परीक्षेच्या दृष्टीने या दिवसाची तारीख, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी, संयुक्त राष्ट्र महासभेचा ठराव आणि SDG 1 यांचा अभ्यास महत्त्वाचा आहे.
