MPSC राज्यसेवा (Rajyaseva), संयुक्त मुख्य परीक्षा (Combine Group B & C), व इतर स्पर्धा परीक्षांमध्ये मागील परीक्षांमधील प्रश्नांचे (PYQs) स्वरूप समजून घेणे यश मिळवण्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.
खाली MPSC द्वारे विविध परीक्षांमध्ये विचारलेल्या प्रमुख प्रीवियस इयर प्रश्नांचा (PYQs) घटकनिहाय संच, अचूक उत्तरे आणि त्यांमागील व्याकरणिक स्पष्टीकरणासह दिला आहे:
१. वर्णमाला व शब्दसिद्धी (Phonetics & Word Formation PYQs)
प्र. १) उपसर्गांच्या बाबतीत खालील विधाने विचारात घ्या : (MPSC Rajyaseva Mains 2019)
(अ) उपसर्गांना स्वतःचा सूचक अर्थ असतो.
(ब) उपसर्गामुळे शब्दाचा अर्थ बदलतो.
(क) उपसर्ग हे शब्दांच्या शेवटी येतात.पर्याय:
(1) फक्त अ आणि ब बरोबर
(2) फक्त ब आणि क बरोबर
(3) वरील सर्व बरोबर
(4) फक्त क बरोबर
- उत्तर: (1) फक्त अ आणि ब बरोबर
- स्पष्टीकरण: उपसर्ग हे नेहमी शब्दाच्या सुरुवातीला (पूर्वी/मागे) जोडले जातात, शेवटी नव्हे. शब्दाच्या शेवटी ‘प्रत्यय’ जोडला जातो.
प्र. २) ‘जा, कर, बस, उठ, खा’ हे मराठी व्याकरणात कोणत्या प्रकारचे शब्द आहेत? (MPSC PYQ)
(1) साधित शब्द
(2) सिद्ध शब्द
(3) अभ्यस्त शब्द
(4) सामासिक शब्द
- उत्तर: (2) सिद्ध शब्द
- स्पष्टीकरण: मूळ धातू किंवा मूळ शब्द जे कोणत्याही इतर प्रत्ययाशिवाय आलेले असतात, त्यांना ‘सिद्ध शब्द’ म्हणतात.
प्र. ३) ‘होकार, प्रतिकार, उपहार, जनता’ हे अनुक्रमे कोणत्या प्रकारचे शब्द आहेत? (MPSC Combine PYQ)
(1) साधित व प्रत्ययघटित शब्द
(2) उपसर्गघटित, साधित व प्रत्ययघटित शब्द
(3) सिद्ध व अभ्यस्त शब्द
(4) सामासिक व सिद्ध शब्द
- उत्तर: (2) उपसर्गघटित, साधित व प्रत्ययघटित शब्द
- स्पष्टीकरण: ‘उपहार’ (उप + हार – उपसर्गघटित); ‘जनता’ (जन + ता – प्रत्ययघटित).
२. संधी व संधीचे प्रकार (Sandhi PYQs)
प्र. ४) ‘निश्चल’ या शब्दाची अचूक संधी कोणती? (MPSC PYQ)
(1) निस् + चल
(2) निः + चल
(3) निश् + चल
(4) नि + चल
- उत्तर: (2) निः + चल
- स्पष्टीकरण: विसर्गसंधीच्या नियमानुसार विसर्गाच्या पुढे ‘च’ किंवा ‘छ’ आल्यास विसर्गाचा ‘श्’ होतो (निः + चल = निश्चल).
प्र. ५) ‘सच्छिद्र’ या शब्दाचा योग्य विग्रह ओळखा. (MPSC PYQ)
(1) सत + छिद्र
(2) सत् + छिद्र
(3) सच + छिद्र
(4) सछ + छिद्र
- उत्तर: (2) सत् + छिद्र
- स्पष्टीकरण: प्रथम व्यंजनसंधीच्या नियमानुसार ‘त्’ पुढे ‘छ’ आल्यास ‘त्’ चा ‘च्’ होतो (सत् + छिद्र = सच्छिद्र).
३. शब्दांच्या जाती : नाम, सर्वनाम व विशेषण (Parts of Speech PYQs)
प्र. ६) “आमचे काका म्हणजे जमदग्नी आहेत.” – या वाक्यातील अधोरेखित शब्दाचे नाम ओळखा. (MPSC PYQ)
(1) विशेषनाम
(2) सामान्यनाम
(3) भाववाचक नाम
(4) धातूसाधित नाम
- उत्तर: (2) सामान्यनाम
- स्पष्टीकरण: जेव्हा विशेषनामाचा वापर कोणालातरी उपमा देण्यासाठी किंवा विशिष्ट गुणांचा बोध करण्यासाठी केला जातो, तेव्हा ते सामान्यनाम बनते. (येथे ‘जमदग्नी’ = अतिशय रागीट मनुष्य).
प्र. ७) “जे चकाकते ते सगळे सोने नसते.” या वाक्यातील ‘जे-ते’ ही कोणती सर्वनामे आहेत? (MPSC Combined PYQ)
(1) दर्शक सर्वनामे
(2) संबंधी सर्वनामे
(3) अनिश्चित सर्वनामे
(4) आत्मवाचक सर्वनामे
- उत्तर: (2) संबंधी सर्वनामे
- स्पष्टीकरण: वाक्यात पुढे येणाऱ्या दर्शक सर्वनामाशी संबंध दाखवणाऱ्या ‘जो-जी-जे-ज्या’ या सर्वनामांना संबंधी सर्वनामे म्हणतात.
४. प्रयोग व प्रयोगांचे प्रकार (Voice / Prayog PYQs)
प्र. ८) ‘शिपायाकडून चोर पकडला गेला’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा. (MPSC Group B/C)
(1) प्रधानकर्तुक कर्मणी
(2) नवीन कर्मणी (कर्मकर्तरी)
(3) सकर्मक भावे
(4) अकर्मक कर्तरी
- उत्तर: (2) नवीन कर्मणी (कर्मकर्तरी)
- स्पष्टीकरण: इंग्रजीतील Passive Voice प्रमाणे कर्त्याला ‘कडून’ प्रत्यय किंवा शब्दयोगी अव्यय लागून कर्म प्रथम येते, तेव्हा नवीन कर्मणी प्रयोग होतो.
प्र. ९) ‘रामाने रावणाला मारले.’ या वाक्यातील प्रयोगाचा प्रकार कोणता? (MPSC PYQ)
(1) सकर्मक कर्तरी
(2) प्रधानकर्तुक कर्मणी
(3) सकर्मक भावे
(4) अकर्मक भावे
- उत्तर: (3) सकर्मक भावे
- स्पष्टीकरण: वाक्यात कर्ता (रामाने) आणि कर्म (रावणाला) दोघांनाही विभक्ती प्रत्यय लागलेला असून क्रियापद हे तृतीयपुरुषी, नपुंसकलिंगी, एकवचनी (मारले) आहे.
५. समास व समासाचे प्रकार (Compounds / Samas PYQs)
प्र. १०) ‘पुरणपोळी’ या सामासिक शब्दाचा योग्य समास कोणता? (MPSC Group B/C)
(1) विभक्ती तत्पुरुष
(2) मध्यमपदलोपी तत्पुरुष
(3) अलुक तत्पुरुष
(4) द्विगु समास
- उत्तर: (2) मध्यमपदलोपी तत्पुरुष
- स्पष्टीकरण: ‘पुरण घालून तयार केलेली पोळी’ – विग्रह गर्भातील मधली पदे गाळली जातात म्हणून याला मध्यमपदलोपी समास म्हणतात.
प्र. ११) ‘युधिष्ठिर’ व ‘सरसिज’ हे शब्द कोणत्या समासाचे उदाहरण आहेत? (MPSC Rajyaseva PYQ)
(1) उपपद तत्पुरुष
(2) अलुक तत्पुरुष
(3) नञ् तत्पुरुष
(4) कर्मधारय
- उत्तर: (2) अलुक तत्पुरुष
- स्पष्टीकरण: ज्या समासात पूर्वपदाच्या विभक्ती प्रत्ययाचा लोप होत नाही (युधि, सरसि), त्यास अलुक तत्पुरुष समास म्हणतात.
६. वाक्यप्रकार व वाक्यरूपांतर (Sentence Types PYQs)
प्र. १२) ‘जगी सर्व सुखी असा कोण आहे?’ या प्रश्नार्थी वाक्याचे योग्य विधानार्थी रूप ओळखा. (MPSC PYQ)
(1) जगात सर्व सुखी असे कोणी असू शकत नाही.
(2) जगात सर्व सुखी असा कोणी नाही.
(3) जगात सर्व सुखी असणारे भरपूर लोक आहेत.
(4) जगात प्रत्येकजण सुखी असतो.
- उत्तर: (2) जगात सर्व सुखी असा कोणी नाही.
- स्पष्टीकरण: प्रश्न जर होकारार्थी असेल, तर विधानार्थी वाक्य नकारार्थी बनते.
७. विरामचिन्हे व शुद्धलेखन (Orthography PYQs)
प्र. १३) शुद्धलेखनाच्या नियमानुसार खालीलपैकी अचूक शब्दगट कोणता? (MPSC PYQ)
(1) पुर्व, दिप, पिडा
(2) पीडा, नविन, संगीत
(3) नीती, भीती, प्रीती
(4) क्रिडा, शरीर, परीक्षा
- उत्तर: (3) नीती, भीती, प्रीती
- स्पष्टीकरण: तत्सम अकारान्त शब्दांतील उपांत्य अक्षरे मूळ संस्कृतप्रमाणे नेहमी दीर्घ (दीर्घ वेलांटी/उकार) लिहिली जातात.
प्र. १४) बोलता बोलता विचारमालिका तुटल्यास कोणते विरामचिन्ह वापरतात? (MPSC Combined PYQ)
(1) संयोगचिन्ह (-)
(2) अपसारणचिन्ह (–)
(3) अर्धविराम (;)
(4) अपूर्णविराम (:)
- उत्तर: (2) अपसारणचिन्ह (–)
- स्पष्टीकरण: विचारमालिका तुटल्यास किंवा स्पष्टीकरण द्यावयाचे असल्यास अपसारणचिन्ह (Dash) वापरले जाते.
