महत्त्वाची सूचना

MPSC राज्यसेवा व संयुक्त पूर्व परीक्षा अपडेट्स व सराव प्रश्नसंच प्रसिद्ध!

एका शब्दाबद्दल शब्दसमूह | शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द – MPSC मराठी व्याकरण

calendar_today update person लेखक: Vinay Yadav verified MPSC Today अधिकृत लेख
एका शब्दाबद्दल शब्दसमूह | शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द – MPSC मराठी व्याकरण
एका शब्दाबद्दल शब्दसमूह | शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द – MPSC मराठी व्याकरण
notifications_active

दररोज मोफत अपडेट्स, चालू घडामोडी व PDF नोट्स मिळवा

आमच्या अधिकृत चॅनल्सवर त्वरित सामील व्हा:

मराठी व्याकरणातील ‘शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द’ हा घटक MPSC राज्यसेवा, संयुक्त गट-ब, गट-क तसेच इतर स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने महत्त्वाचा आहे. एखादा शब्द किंवा संकल्पना स्पष्ट करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या शब्दसमूहाऐवजी नेमका एक शब्द वापरणे, हा या घटकाचा मुख्य उद्देश आहे.

उदाहरणार्थ:

  • केलेले उपकार जाणणारा — कृतज्ञ
  • केलेले उपकार न जाणणारा — कृतघ्न
  • ज्याला लिहिता-वाचता येत नाही असा — निरक्षर
  • रात्री वावरणारा — निशाचर
  • दुसऱ्यावर अवलंबून असणारा — परावलंबी

या लेखात शब्दांचा वर्णानुक्रमानुसार संग्रह, अवघड शब्दांचे अर्थ, गोंधळ होणाऱ्या शब्दांमधील फरक आणि सरावासाठी प्रश्न दिले आहेत.

अभ्यासासाठी रंगसंकेत

  • 🔴 RED ZONE: तुलनेने क्लिष्ट, दुर्मीळ किंवा विशेष लक्षात ठेवण्यासारखे शब्द.
  • 🟡 YELLOW ZONE: अर्थ समजून घेऊन लक्षात ठेवण्यासारखे शब्द.
  • 🟢 GREEN ZONE: मूलभूत आणि तुलनेने सोपे शब्द.

हे रंग अभ्यासाचे नियोजन करण्यासाठी आहेत; ते अधिकृत परीक्षेतील प्रश्नांच्या वारंवारतेचे मोजमाप नाहीत.

शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द – वर्णानुक्रमानुसार मास्टर लिस्ट

अ

क्र.शब्दअर्थ / शब्दसमूहस्तर
1अनुजमागाहून जन्मलेला🟢
2अनुपमज्याला कशाचीही उपमा देता येत नाही असा🟡
3अननुभवीअनुभव नसलेला🟢
4अनमोलज्याची किंमत करता येत नाही असा🟡
5अनाकलनीयज्याचा अर्थ सहज समजत नाही असे🟡
6अनाथज्याला कोणाचाही आधार नाही असा🟢
7अनाथाश्रमनिराश्रितांना आश्रय देणारी संस्था🟢
8अनावरणपडदा दूर करणे🟢
9अनावरआवरता किंवा नियंत्रित करता येत नाही असे🟡
10अनवाणीपायात पादत्राणे न घालता🟢
11अनुगमनएखाद्याच्या मागून जाणे🟡
12अनुतापकेलेल्या कृतीबद्दल वाटणारा पश्चात्ताप🟡
13अनुयायीएखाद्याचे अनुकरण करणारा🟢
14अन्योक्तीएकाला उद्देशून दुसऱ्याला बोलणे🔴
15अपक्षकोणत्याही पक्षात सहभागी नसलेला🟢
16अप्पलपोटास्वतःच्याच फायद्याचा विचार करणारा🟡
17अप्रस्तुतविषयाशी संबंध नसलेले🟡
18अप्सरादेवलोकातील स्त्री🟡
19अभावएखाद्या गोष्टीची उणीव असलेली स्थिती🟢
20अभूतपूर्वपूर्वी कधीही न घडलेले🟡
21अभिसारिकाप्रियकराला भेटण्यासाठी संकेतस्थळी जाणारी स्त्री🔴
22अमरज्याला मृत्यू नाही असा🟢
23अमूल्यज्याचे मूल्य अत्यंत मोठे आहे असे🟢
24अजातशत्रूज्याला कोणीही शत्रू नाही असा🟡
25अज्ञेयजाणून घेणे अशक्य असलेले🔴
26अजरज्याला म्हातारपण येत नाही असा🔴
27अजिंक्यज्याला जिंकता येत नाही असा🟢
28अष्टपैलूविविध क्षेत्रांत प्रवीण असलेला🟢
29अष्टावधानीएकाच वेळी अनेक गोष्टींकडे लक्ष देणारा🟡
30अतिथीपाहुणा म्हणून आलेली व्यक्ती🟢
31अतुलनीयज्याची तुलना करता येत नाही असा🟡
32अथांगज्याचा थांग लागत नाही असे🟡
33अद्वितीयज्याच्यासारखा दुसरा कोणी नाही असा🟡
34अनमोलज्याची किंमत करता येत नाही असा🟡
35अल्पसंतुष्टथोडक्यात समाधान मानणारा🟡
36अल्पायुषीकमी आयुष्य असलेला🟢
37अवर्णनीयज्याचे वर्णन करता येत नाही असे🟢
38अविनाशीज्याचा नाश होत नाही असा🟢
39अविस्मरणीयज्याचा विसर पडत नाही असा🟢
40अवीटज्याचा कंटाळा येत नाही असे🟡
41आस्तिकईश्वरावर विश्वास ठेवणारा🟢
42आभासनसलेली गोष्ट असल्यासारखी वाटणे🟡
43आंतरराष्ट्रीयराष्ट्राराष्ट्रांमधील🟢
44आमरणमरेपर्यंत🟢
45आशीर्वाददुसऱ्याच्या कल्याणासाठी व्यक्त केलेली सदिच्छा🟢
46आकाशगंगाआकाशातील ताऱ्यांचा विस्तृत पट्टा🟢
47आबालवृद्धबालकांपासून वृद्धांपर्यंत सर्व🟡
48आजन्मजन्मापासून मृत्यूपर्यंत किंवा संपूर्ण आयुष्यभर🟡
49आजानुबाहूज्याचे हात गुडघ्यांपर्यंत लांब आहेत असा🔴
50आपादमस्तकपायापासून डोक्यापर्यंत🟡
51आल्हाददायकमनाला आनंद देणारे🟢
52अन्नदाताअन्न देणारा🟢
53अन्नछत्रधर्मार्थ मोफत भोजन मिळण्याचे ठिकाण🟡
54अनाकलनीयआकलन करण्यास कठीण असे🟡
55आस्तिकईश्वर आहे असे मानणारा🟢
56आश्रितदुसऱ्याच्या आधारावर जगणारा🟡
57आगंतुकपूर्वसूचना न देता आलेला पाहुणा🟡
58अर्धचंद्र देणेहाकलून देणे किंवा हकालपट्टी करणे🟡
59आसेतुहिमाचलदक्षिणेकडील सेतूपासून हिमालयापर्यंत🔴
60उःशापशापातून मुक्तता करणारा प्रतिशाप किंवा शापमुक्ती🔴

इ

क्र.शब्दअर्थ / शब्दसमूहस्तर
61इष्टापत्तीप्रतिकूल परिस्थितीतून उद्भवलेला अनुकूल लाभ🔴
62इरलेपावसापासून संरक्षणासाठी केलेले झाडपाल्याचे आवरण🔴

उ

क्र.शब्दअर्थ / शब्दसमूहस्तर
63उभयचरजमीन व पाणी या दोन्ही ठिकाणी राहणारा🟢
64उदयोन्मुखउदयास येत असलेला🟢
65उद्यमशीलसतत उद्योग करणारा🟢
66उधळ्याअनावश्यक किंवा भरपूर खर्च करणारा🟢
67उर्वरितशिल्लक राहिलेले🟢
68उत्क्रांतीक्रमाक्रमाने घडणारा विकासात्मक बदल🟡
69उपकृतज्याच्यावर उपकार झाले आहेत असा🟡
70उपरापरक्या ठिकाणी राहणारा किंवा बाहेरचा🟡
71उदकशांतीमंत्रोच्चाराने पाणी शिंपडण्याचा धार्मिक विधी🔴
72उष्टावनलहान मुलाला प्रथम अन्न खाऊ घालण्याचा कार्यक्रम🔴
73उरवळीशेताची हद्द दाखवण्यासाठी घातलेला बांध🔴

क

क्र.शब्दअर्थ / शब्दसमूहस्तर
74कर्तव्यतत्परकर्तव्य पार पाडण्यास तत्पर असणारा🟡
75कर्तव्यपराङ्मुखकर्तव्याकडे पाठ फिरवणारा🔴
76कामचुकारकाम करण्याची टाळाटाळ करणारा🟢
77कृतज्ञकेलेले उपकार जाणणारा🟢
78कृतघ्नकेलेले उपकार न जाणणारा🟢
79कनवाळूदुसऱ्याचे दुःख पाहून कळवळणारा🟢
80कपोतवृत्तीकबुतराप्रमाणे अन्न साठवून अल्पावधीत वापरण्याची वृत्ती🔴
81कमलाक्षीकमळासारखे सुंदर डोळे असलेली स्त्री🔴
82कल्पवृक्षइच्छित वस्तू देणारा कल्पित वृक्ष🟡
83कथाकारकथा लिहिणारा किंवा सांगणारा🟢
84कवयित्रीकविता रचणारी स्त्री🟢
85कर्णमधुरऐकण्यास गोड वाटणारे🟢
86कष्टकरीकष्ट करून उपजीविका करणारा🟢
87कुंभारमातीची भांडी बनवणारा🟢
88कासारकाचेच्या बांगड्या बनवणारा🟡
89कटीबद्धएखादे कार्य करण्यासाठी दृढनिश्चय केलेला🟡
90कणगीधान्य साठवण्याचे पात्र🔴
91करपल्लवीहातांच्या खुणांद्वारे व्यक्त होणारी सांकेतिक भाषा🔴
92कामधेनूइच्छित वस्तू देणारी काल्पनिक गाय🟡
93कोपिष्टअतिशय रागीट स्वभावाचा🟡
94खंदककिल्ल्याभोवती संरक्षणासाठी खणलेला चर🟡
95क्षितिजआकाश व जमीन एकत्र मिळाल्यासारखे दिसणारी रेषा🟢
96खगआकाशात गमन करणारा; पक्षी🔴
97खट्याळसतत खोड्या काढणारा🟢
98खेळगडीआपल्याबरोबर खेळणारा🟢
99खप्पीखासस्रोतामधील अर्थ पडताळणी आवश्यक🔴
100खचीकसतत खर्च करणारा🟡

ग

क्र.शब्दअर्थ / शब्दसमूहस्तर
101गडकरीगडाचा किंवा किल्ल्याचा अधिकारी🟡
102गर्भश्रीमंतजन्मतः श्रीमंत असलेला🟡
103गुप्तहेरगुप्त माहिती मिळवणारा🟢
104गजगामिनीहत्तीसारखी डौलदार चाल असलेली स्त्री🔴
105गजगामिनीहत्तीच्या चालीसारखी डौलदार चाल असलेली🔴
106गायरानगुरे चरण्यासाठी राखलेली जमीन🟡
107गावगाडागावाचा कारभार🟡
108गावकूसगावाभोवतीची सीमा किंवा तट🟡
109गिरिजनडोंगरात राहणारे लोक🟢
110गीतकारगीते रचणारा🟢
111गोदामवस्तू किंवा धान्य साठवण्याची बंदिस्त जागा🟢
112घरकोंबडासतत घरात बसून राहणारा🟡
113घरभेदीघरातील किंवा गटातील गुपिते शत्रूला सांगणारा🟡
114घोकंपट्टीअर्थ समजून न घेता पाठांतर करणे🟡
115घालाअचानक आलेले संकट🟢
116गोरजमुहूर्तगुरे परतताना उडणाऱ्या धुळीची संध्याकाळची वेळ🔴
117गोग्रासगायींसाठी काढून ठेवलेला घास🔴
118गाभारादेवळातील मूर्ती असलेला आतील भाग🟢
119गारुडीसापांचा खेळ करून दाखवणारा🟡
120गुणग्राहकइतरांचे गुण ओळखून त्यांची कदर करणारा🟡

च

क्र.शब्दअर्थ / शब्दसमूहस्तर
121चतुष्पादचार पाय असणारा🟢
122चतुराननचार मुखे असलेला; ब्रह्मदेव🔴
123चहाडखोरइतरांच्या चहाड्या करणारा🟡
124चावडीगावाच्या कामकाजाची जागा🟡
125चक्रपाणीज्याच्या हातात चक्र आहे असा विष्णू🔴
126चक्रव्यूहसैन्याची चक्राकार रचना🟡
127चांदणेचंद्रापासून मिळणारा प्रकाश🟢
128चंद्रमुखीचंद्रासारखे मुख असलेली🟡
129चव्हाटाचार रस्ते एकत्र येतात ती जागा🟡
130चिंतामणीचिंता दूर करणारा कल्पित मणी🔴
131चिकित्सकएखाद्या गोष्टीची बारकाईने तपासणी करणारा🟡
132चिरंजीवदीर्घकाळ जगणारा🟢
133चुगलखोरचुगल्या करणारा🟡
134चौकचार रस्ते मिळतात ती जागा🟢
135चित्रगुप्तमानवाच्या पाप-पुण्याचा हिशोब ठेवणारा यमाचा सेवक🔴

ज

क्र.शब्दअर्थ / शब्दसमूहस्तर
136जलचरपाण्यात राहणारा🟢
137जगन्नियंताजगाचे नियंत्रण करणारा🟡
138जगज्जेताजग जिंकणारा🟡
139जन्मभूमीज्या भूमीत जन्म झाला ती भूमी🟢
140जिज्ञासूजाणून घेण्याची इच्छा असणारा🟢
141जिवलगअत्यंत जवळचा किंवा प्रिय असणारा🟢
142जितेंद्रियज्याने इंद्रियांवर विजय मिळवला आहे असा🔴
143जेताविजय मिळवणारा🟡
144जयघोषविजय किंवा समर्थन व्यक्त करणारा सामूहिक घोष🟢
145जीर्णोद्धारजुन्या वास्तूची दुरुस्ती व पुनर्बांधणी🟡
146जागल्यारात्री जागून गावाचे रक्षण करणारा🔴

ट

क्र.शब्दअर्थ / शब्दसमूहस्तर
147टंकसाळनाणी तयार करण्याचा कारखाना🟡
148टवाळखोररिकामटेकडेपणाने फिरणारा किंवा टवाळक्या करणारा🟡
149तटकिल्ल्याची संरक्षक भिंत🟢
150तत्कालीनत्या वेळचा🟢
151ताम्रपटतांब्याच्या पत्र्यावर कोरलेला लेख🟡
152तिठातीन रस्ते एकत्र येतात ती जागा🟢
153तितिक्षाहालअपेष्टा सहन करण्याची क्षमता🔴
154त्रिदंडीशरीर, मन व वाणी यांचे संयमन करणारा संन्यासप्रकार🔴
155तपोवनतप करण्याचे वन किंवा स्थान🟡
156तहनामातहासंबंधीचे करारपत्र🟡
157तोंडपुजेपणासमोरच्याची तोंडावर स्तुती करण्याची वृत्ती🟡
158तोळामासाअतिशय नाजूक किंवा अशक्त🟡

द

क्र.शब्दअर्थ / शब्दसमूहस्तर
159दानशूरभरपूर दानधर्म करणारा🟢
160दातादान करणारा🟢
161दरिद्रीनारायणअतिशय गरीब व्यक्ती🟡
162दरवेशीअस्वलाचा खेळ करून दाखवणारा🟡
163दैववादीनशिबावर विश्वास ठेवणारा🟡
164दिवाभीतदिवसाला भिणारा; घुबड🔴
165दीर्घायुदीर्घ आयुष्य असलेला🟢
166दीरपतीचा भाऊ🟢
167दीपस्तंभजहाजांना दिशा दाखवणारा मनोऱ्यावरील दिवा🟡
168दुराचारीवाईट आचरण करणारा🟡
169दैनिकदररोज प्रकाशित होणारे वृत्तपत्र🟢
170दुआबदोन नद्यांमधील प्रदेश🔴
171द्विजदोनदा जन्मलेला🔴
172दुतोंड्यादोन बाजूंनी परस्परविरोधी बोलणारा🟡
173ध्येयसाध्य करावयाची गोष्ट🟢
174धबधबाउंचावरून कोसळणारे पाणी🟢
175धर्मशाळायात्रेकरूंच्या निवासासाठी बांधलेली इमारत🟢
176धर्मांतरएका धर्मातून दुसऱ्या धर्मात जाणे🟡
177धर्मांधधर्माविषयी अतिरेकी किंवा अविवेकी आग्रह धरणारा🟡
178धर्मसंस्थापकधर्माची स्थापना करणारा🟡
179धनवानभरपूर संपत्ती असलेला🟢
180धनकोकर्ज देणारा🟡
181ऋणकोकर्ज घेणारा🟡
182निराधारज्याला आधार नाही असा🟢
183निरक्षरज्याला लिहिता-वाचता येत नाही असा🟢
184निरपेक्षकोणतीही अपेक्षा नसलेला🟡
185निर्भयज्याला भीती नाही असा🟢
186निरिच्छज्याची इच्छा उरलेली नाही असा🟡
187निर्वासितघर किंवा देश सोडण्यास भाग पडलेला🟡
188निर्व्यसनीकोणतेही व्यसन नसलेला🟢
189निशाचररात्री वावरणारा🟡
190निपुत्रिकज्याला मुले नाहीत असा🟡
191निपक्षपातीकोणत्याही पक्षाची बाजू न घेणारा🟡
192नवज्वरनऊ दिवस टिकणारा ताप🔴
193नवमतवादीनवीन विचारांचा पुरस्कार करणारा🟡
194नखशिखांतपायाच्या नखापासून डोक्यापर्यंत🟡
195नटनाटकात भूमिका करणारा पुरुष🟢
196नांदीनाटकाच्या सुरुवातीचे स्तवनगीत🔴
197नादिष्टएका गोष्टीचा सतत नाद असलेला🟡
198न्यायनिष्ठन्यायाच्या कामात दक्ष असणारा🟡
199न्यायनिष्ठुरन्याय देताना कठोर असणारा🔴
200नियतकालिकठरावीक कालावधीनंतर प्रकाशित होणारे प्रकाशन🟡

प

क्र.शब्दअर्थ / शब्दसमूहस्तर
201परावलंबीदुसऱ्यावर अवलंबून असणारा🟢
202परस्परावलंबीएकमेकांवर अवलंबून असणारे🟡
203परोपजीवीदुसऱ्याच्या जिवावर जगणारा🟡
204परिचारिकारुग्णांची सेवा करणारी स्त्री🟢
205पाणबुडीपाण्याखाली चालणारे जलयान🟢
206पाणपोईमोफत पाणी मिळण्याची व्यवस्था🟢
207पाणवठापाणी भरण्याची किंवा मिळण्याची जागा🟢
208पाणथळपाणी साचलेली जमीन🟢
209पंचवाद सोडवण्यासाठी मान्य केलेली व्यक्ती🟡
210पंचक्रोशीपाच कोसांचा प्रदेश🟡
211पंचांगतिथी, वार, नक्षत्र, योग आणि करण या पाच अंगांचा समूह🟡
212पक्षपंधरवडापंधरा दिवसांचा कालावधी🟡
213पाक्षिकपंधरा दिवसांनी प्रकाशित होणारे नियतकालिक🟡
214पाथरवटदगड घडवणारा कारागीर🟡
215पागाघोडे बांधण्याची जागा🟡
216पांजरपोळजनावरांच्या संगोपनासाठी असलेले ठिकाण🟡
217पंकजचिखलात उत्पन्न होणारे; कमळ🟡
218पोरकाआई-वडिलांचा आधार नसलेला🟢
219पोपटपंचीअर्थ न समजता केलेले पाठांतर🟡
220पुरोगामीप्रगतिशील विचारांचा पुरस्कार करणारा🟡
221प्रतिगामीमागे नेणारा किंवा जुन्या रूढींना चिकटणारा🟡
222प्रेक्षकपाहण्यासाठी जमलेले लोक🟢
223प्रदर्शनपाहण्यासाठी वस्तू मांडलेली जागा किंवा कार्यक्रम🟢
224प्रलयकाळजगाचा नाश होण्याची वेळ🟡
225प्रक्षिप्तमूळ ग्रंथात नंतर घातलेला मजकूर🔴
226पूर्वजआधीच्या पिढ्यांतील व्यक्ती🟢
227पूर्वाभिमुखपूर्वेकडे तोंड केलेला🟢
228पूर्वपक्षवादविवादात प्रथम मांडलेली भूमिका🔴
229पेयपिण्यास योग्य द्रवपदार्थ🟢
230परदेशगमनदुसऱ्या देशात जाणे🟢
231परदेशभ्रमणदुसऱ्या देशात फिरणे🟢
232पुराणमतवादीजुन्या मतांना चिकटून राहणारा🟡
233पोरकटलहान मुलासारख्या अविचारी पद्धतीने वागणारा🟡
234पाऊलवाटपायी जाण्यासाठी असलेली अरुंद वाट🟢
235पाश्चिमात्यपश्चिमेकडील देशांशी संबंधित🟡
236पाटविधवेचा पुनर्विवाह करण्याची प्रथा; संदर्भानुसार अर्थ तपासावा🔴
237पेंडपशुखाद्यासाठी वापरला जाणारा चारा; स्रोतामधील अन्य अर्थ पडताळावा🟡
238पांजरपोळआजारी, वृद्ध किंवा निराधार जनावरांसाठीचे आश्रयस्थान🟡
239पाणथळपाणी साचणारा प्रदेश🟢
240पथदर्शकमार्ग दाखवणारा किंवा दिशा देणारा🟢

ब ते म

क्र.शब्दअर्थ / शब्दसमूहस्तर
241बहुश्रुतभरपूर वाचन किंवा ऐकण्यामुळे ज्ञान असलेला🟡
242बहुरूपीविविध सोंगे घेणारा🟡
243बिनतक्रारकोणतीही तक्रार न करता🟢
244बिनबोभाटकोणालाही कळू न देता🟡
245बेवारसज्याला वारस नाही असा🟡
246बोगदाडोंगर पोखरून आरपार केलेला मार्ग🟢
247बुद्धिजीवीप्रामुख्याने बौद्धिक कार्य करणारा🟡
248बुद्धिप्रामाण्यवादीबुद्धीला प्रमाण मानून विचार करणारा🔴
249भांडकुदळसतत भांडण करणारा🟡
250भूचरजमिनीवर राहणारा🟡
251मनमिळावूसर्वांशी मिळूनमिसळून वागणारा🟢
252मनसोक्तमनाला वाटेल तितके🟢
253मनकवडादुसऱ्याच्या मनातील विचार ओळखणारा🟡
254मनोहरमनाला आकर्षित करणारा🟢
255मितभाषीमोजके बोलणारा🟡
256मिताहारीमोजका आहार घेणारा🟡
257मितव्ययीकाटकसरीने खर्च करणारा🟡
258मिश्रविवाहभिन्न जातींतील व्यक्तींमधील विवाह🟡
259मूर्तिकारमूर्ती घडवणारा🟢
260मूर्तिपूजकमूर्तीची पूजा करणारा🟡
261मूर्तिभंजकमूर्तीचा नाश करणारा🟡
262मशालजीमशाल धरणारा नोकर🟡
263महत्त्वाकांक्षीमोठे ध्येय साध्य करण्याची तीव्र इच्छा असलेला🟢
264माजघरघरातील मधले दालन🟡
265माधुकरीअनेक ठिकाणी भिक्षा मागून मिळवलेले अन्न🔴
266मारेकरीदुसऱ्याला ठार मारणारा किंवा मारण्यासाठी पाठवलेला🟡
267माहेरविवाहित स्त्रीच्या आई-वडिलांचे घर🟢
268माहूतहत्तीला काबूत ठेवणारा🟡
269मदारीमाकडाचा खेळ करून दाखवणारा🟡
270मांडवपरतणीलग्नानंतर वधूपक्षाकडून वरपक्षाला दिली जाणारी मेजवानी🔴
271माचपिकांच्या संरक्षणासाठी केलेला मांडव🔴
272मेघाच्छादितढगांनी झाकलेले🟡
273मासिकदर महिन्याला प्रकाशित होणारे नियतकालिक🟢
274मानधनकार्याबद्दल सन्मानाने दिला जाणारा मोबदला🟡
275मार्गदर्शकमार्ग दाखवणारा🟢
276मृत्युंजयमृत्यूवर विजय मिळवणारा🔴
277मिंधाउपकाराखाली दबलेला किंवा ओशाळलेला🔴
278मृगनयनाहरिणीसारखे डोळे असलेली स्त्री🔴
279मदिराक्षीमदिरेप्रमाणे धुंद करणारे डोळे असलेली स्त्री🔴
280मुद्देसूदमुख्य मुद्द्यांवर आधारित🟢
281मनमिळावूइतरांशी प्रेमाने मिसळून वागणारा🟢
282यथाशक्तीशक्य असेल त्या क्षमतेनुसार🟢

य ते ह

क्र.शब्दअर्थ / शब्दसमूहस्तर
283युगपुरुषआपल्या काळातील परिस्थितीला योग्य वळण देणारी प्रभावी व्यक्ती🟡
284युगप्रवर्तकनवीन युग किंवा परिवर्तनाची सुरुवात करणारा🟡
285युयुत्सूलढण्याची तीव्र इच्छा असणारा🔴
286विजिगीषूविजय मिळवण्याची दुर्दम्य इच्छा असणारा🔴
287यम-नियमआत्मसंयमनासाठी पाळावयाची तत्त्वे🔴
288लखपतीलाखो रुपयांची संपत्ती असलेला🟢
289लवादवाद मिटवण्यासाठी नेमलेला मध्यस्थ🟡
290लटांबरअवांतर पसारा किंवा फाफटपसारा🔴
291लोकोत्तरसामान्यांपेक्षा विलक्षण किंवा असामान्य🔴
292लोहारलोखंडाच्या वस्तू बनवणारा🟢
293वक्ताभाषण करणारा🟢
294वक्तृत्वभाषण करण्याची कला🟢
295वनवासीवनात राहणारा🟢
296वार्ताहरघटनास्थळी जाऊन माहिती मिळवणारा🟡
297वृत्तनिवेदकबातम्या सादर करणारा🟡
298वावटळवेगाने फिरणारा वाऱ्याचा भोवरा🟡
299झंझावातअत्यंत वेगाने वाहणारा जोरदार वारा🟡
300विधुरज्याची पत्नी मरण पावली आहे असा पुरुष🟢
301विधवाजिचा पती मरण पावला आहे अशी स्त्री🟢
302विद्वानभरपूर ज्ञान असलेला🟢
303वैमानिकविमान चालवणारा🟢
304वैष्णवविष्णूची भक्ती करणारा🟡
305शरणागतशरण आलेला🟡
306श्रद्धाळूश्रद्धा ठेवणारा🟢
307श्रमजीवीश्रम करून उपजीविका करणारा🟡
308शैवशिवाची भक्ती करणारा🟡
309शापएखाद्याचे वाईट होवो अशी व्यक्त केलेली इच्छा🟢
310शीघ्रकोपीलवकर रागावणारा🟡
311शतायुषीशंभर वर्षे आयुष्य असलेला🟡
312शब्दातीतशब्दांत व्यक्त करता येणार नाही असे🔴
313संकलकमाहिती किंवा मजकूर एकत्र करणारा🟡
314संगमदोन नद्या एकत्र मिळण्याची जागा🟢
315संपादकमजकूर संपादित करणारा🟢
316संस्मरणीयकायम स्मरणात राहण्यासारखे🟡
317सदाचारीचांगले आचरण असणारा🟢
318सधवाजिचा पती जिवंत आहे अशी स्त्री🟡
319समयसूचकयोग्य वेळी योग्य उत्तर किंवा कृती करणारा🟡
320समाजकंटकसमाजाला त्रास देणारी व्यक्ती🟡
321सहजसाध्यसहजपणे साध्य करता येणारे🟢
322सांगकाम्यासांगितलेले तेवढेच काम करणारा🟡
323सुखासीनसुखात राहणारा किंवा सुखाच्या आहारी गेलेला🟡
324सुभाषितसुंदर शब्दांतील बोधप्रद वाक्य🟡
325स्थानबद्धएका ठिकाणी राहण्यास बांधील केलेला🟡
326स्मारकआठवण जतन करण्यासाठी उभारलेली वस्तू किंवा वास्तू🟢
327स्वयंसेवकस्वतःहून सेवाकार्य करणारा🟢
328स्वावलंबीस्वतःवर अवलंबून असणारा🟢
329हस्तलिखितहाताने लिहिलेले🟢
330हृदयद्रावकमनाला तीव्र दुःख देणारे🟡
331हृदयस्पर्शीमनाला भिडणारे🟢
332हेरगुप्त माहिती मिळवणारा🟡
333हटवादीस्वतःच्या मताचा हट्ट धरणारा🟡
334हेकेखोरस्वतःचाच हट्ट चालवणारा🟡
335हत्तीखानाहत्ती बांधण्याची जागा🟡
336हविर्भागयज्ञात देवतेला अर्पण केला जाणारा भाग🔴
337हतभागीदुर्दैवी असलेला🟡
338वल्कलझाडाच्या सालीपासून बनवलेले वस्त्र🔴
339शिक्केनवीसशिक्का तयार करणारा किंवा सांभाळणारा अधिकारी🔴
340सहगमनपतीच्या मृत्यूनंतर स्त्रीने त्याच्यासोबत आत्मदहन करण्याची ऐतिहासिक प्रथा🔴

परीक्षेत गोंधळ होणारे शब्द

शब्दयोग्य अर्थ
कृतज्ञकेलेले उपकार जाणणारा
कृतघ्नकेलेले उपकार न जाणणारा
धनकोकर्ज देणारा
ऋणकोकर्ज घेणारा
परावलंबीदुसऱ्यावर अवलंबून असणारा
परस्परावलंबीएकमेकांवर अवलंबून असणारे
पुरोगामीप्रगतिशील विचारांचा पुरस्कार करणारा
प्रतिगामीमागे नेणारा किंवा जुन्या रूढींना चिकटणारा
विधुरपत्नी मरण पावलेला पुरुष
विधवापती मरण पावलेली स्त्री
निरक्षरलिहिता-वाचता न येणारा
निर्व्यसनीकोणतेही व्यसन नसलेला
दैनिकदररोज प्रकाशित होणारे
पाक्षिकपंधरा दिवसांनी प्रकाशित होणारे
मासिकदर महिन्याला प्रकाशित होणारे
वार्षिकदरवर्षी प्रकाशित होणारे
जलचरपाण्यात राहणारा
नभचरआकाशात वावरणारा
भूचरजमिनीवर राहणारा
उभयचरजमीन आणि पाणी या दोन्ही ठिकाणी राहणारा
अपूर्वपूर्वी न पाहिलेले किंवा न अनुभवलेले
अश्रुतपूर्वपूर्वी कधीही न ऐकलेले
अविस्मरणीयविसरता येणार नाही असे
अवर्णनीयवर्णन करता येणार नाही असे
अजरज्याला म्हातारपण येत नाही असा
अमरज्याला मृत्यू नाही असा
अजिंक्यज्याला जिंकता येत नाही असा
अजातशत्रूज्याला शत्रू नाही असा

सराव प्रश्न – बहुपर्यायी प्रश्न

प्रश्न १. केलेले उपकार न जाणणाऱ्या व्यक्तीस काय म्हणतात?

A) कृतज्ञ
B) कृतघ्न
C) कनवाळू
D) दानशूर

प्रश्न २. पंधरा दिवसांनी प्रकाशित होणाऱ्या नियतकालिकाला काय म्हणतात?

A) दैनिक
B) मासिक
C) पाक्षिक
D) वार्षिक

प्रश्न ३. जमीन आणि पाणी या दोन्ही ठिकाणी राहणाऱ्या प्राण्याला काय म्हणतात?

A) जलचर
B) नभचर
C) भूचर
D) उभयचर

प्रश्न ४. दुसऱ्यावर अवलंबून असणाऱ्या व्यक्तीस काय म्हणतात?

A) स्वावलंबी
B) परावलंबी
C) निरपेक्ष
D) निर्भय

प्रश्न ५. ज्याला कोणताही शत्रू नाही अशा व्यक्तीस काय म्हणतात?

A) अजिंक्य
B) अजातशत्रू
C) अजर
D) अद्वितीय

प्रश्न ६. अर्थ न समजता केलेल्या पाठांतराला काय म्हणतात?

A) घोकंपट्टी
B) पोपटपंची
C) वक्तृत्व
D) अन्योक्ती

प्रश्न ७. गुप्त माहिती मिळवणाऱ्या व्यक्तीस काय म्हणतात?

A) वार्ताहर
B) संकलक
C) गुप्तहेर
D) संपादक

प्रश्न ८. ज्याची पत्नी मरण पावली आहे अशा पुरुषाला काय म्हणतात?

A) विधवा
B) विधुर
C) निपुत्रिक
D) निराधार

प्रश्न ९. कर्ज देणाऱ्या व्यक्तीस काय म्हणतात?

A) ऋणको
B) धनको
C) परावलंबी
D) दानशूर

प्रश्न १०. ज्याचे वर्णन करता येत नाही अशा गोष्टीस काय म्हणतात?

A) अविनाशी
B) अवर्णनीय
C) अविस्मरणीय
D) अनमोल

उत्तरतालिका

  1. B — कृतघ्न
  2. C — पाक्षिक
  3. D — उभयचर
  4. B — परावलंबी
  5. B — अजातशत्रू
  6. B — पोपटपंची
  7. C — गुप्तहेर
  8. B — विधुर
  9. B — धनको
  10. B — अवर्णनीय

अभ्यास कसा करावा?

  1. दररोज 20 ते 30 शब्द वाचा.
  2. शब्दाचा अर्थ झाकून ठेवून स्वतः उत्तर आठवण्याचा प्रयत्न करा.
  3. कृतज्ञ–कृतघ्न, धनको–ऋणको आणि पुरोगामी–प्रतिगामी यांसारख्या जोड्या एकत्र अभ्यासा.
  4. चुकीचे उत्तर आलेले शब्द स्वतंत्र वहीत लिहा.
  5. काही दिवसांनी त्याच शब्दांची उजळणी करा आणि सराव प्रश्न सोडवा.

निष्कर्ष

‘शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द’ या घटकात केवळ शब्द पाठ करणे पुरेसे नाही; शब्दाचा नेमका अर्थ आणि जवळच्या अर्थाच्या शब्दांमधील फरक समजून घेणेही आवश्यक आहे. नियमित उजळणी, उदाहरणे आणि सराव प्रश्नांच्या मदतीने हा घटक अधिक प्रभावीपणे शिकता येतो.

MPSC परीक्षेच्या मराठी व्याकरणाच्या तयारीसाठी हा शब्दसंग्रह अभ्यासा आणि कठीण शब्दांची स्वतंत्र यादी तयार करा.

menu_book स्पर्धा परीक्षा द्रुत संदर्भ व अभ्यास साहित्य

या विषयाशी संबंधित अधिकृत अभ्यासक्रम, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) आणि सराव टेस्ट खालील लिंकवरून त्वरित मिळवा:

feed संबंधित व ताजी अपडेट्स (Related Articles)

सर्व लेख पहा →